Home Commentaar: Het vuil, de stad en de stilte

Commentaar: Het vuil, de stad en de stilte

  • Gepubliceerd op: 6 november 2002
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Arjen Fortuin

Nederland is anno 2002 eindelijk bevrijd van zijn verleden. Althans, van de Tweede Wereldoorlog. Het toneelstuk Het vuil, de stad en de dood van Rainer Werner Fassbinder wordt gespeeld door het Nationale Toneel zonder dat iemand dat ziet als een voorbode van de terugkeer van het nationaal-socialisme. De Anne Frank Stichting, die zich in 1987 nog tegen de voorstelling keerde, verbindt dat in de Volkskrant van 24 oktober met de vermindering van ‘de grote angst voor de dreiging van extreem-rechts’.

        Dat lijkt goed nieuws: toneelvoorstellingen verhinderen helpt de democratie niet verder. De aangehaalde oorzaak, de angst voor extreem-rechts, was in de eerste plaats angst voor ‘het h-woord’, zoals dat nu wetenschappelijk tegen het licht wordt gehouden in het nieuwe Centrum voor Holocaust- en genocidestudies. De redelijkheid heeft overwonnen: historisch gevoede angst leidt niet langer tot de impuls om anderen het zwijgen op te leggen.
        Maar is dat wel zo? Is de stilte waarin de opvoering van Het vuil, de stad en de dood zich afspeelt inderdaad een gevolg van voortschrijdend inzicht? Of eerder van een verschuiving van het maatschappelijk krachtenveld? Sinds 6 mei 2002 is progressief Nederland weggezet als een demoniseringsmachine van alles wat niet ‘politiek correct’ was, en mogen de leden van de ‘linkse kerk’ voorlopig alleen hun excuses aanbieden voor de verstikkende wurggreep waarin zij de Nederlandse samenleving decennia gevangen heeft gehouden.
        Dus durfden Kamerleden deze zomer de detentieomstandigheden van Volkert van de G. niet in het openbaar aan de kaak te stellen. En werd Ad Melkert zo ongeveer het land uitgejaagd, naar een overigens lucratieve bestemming. Wellicht vindt ook de Anne Frank Stichting het verstandiger om de strijd tegen het klassieke extreem-rechts even te laten voor wat die is en zich, zoals in de Volkskrant wordt gesuggereerd, bezig te houden met ‘Marokkaanse jongeren’.
        De ‘politieke correctheid’ is in Nederland niet verdwenen, maar omgedraaid. De politiek correcte uitspraak is nu, uiteraard met lichte ironie: ‘Hij zuigt ons uit, de jood. Drinkt ons bloed en maakt dat we ongelijk hebben, omdat hij jood is en wij schuld dragen’ (uit het stuk van Fassbinder). Of iets over ‘kut-Marokkanen’.
        De dreiging van extreem-rechts is de afgelopen vijftien jaar niet afgenomen, maar de (morele) macht van rechts is toegenomen. ‘De kogel’ kwam immers ‘van links’, dus dáár zit het gevaar voor de democratie, dát leidt ons terug naar een spookachtig verleden. Zo dreigt nu rechts de komende decennia tegen links te zeggen dat het zijn mond moet houden. Dat heeft niets met de holocaust te maken – dat idee zou even dom als toneelopvoeringen proberen te verhinderen – maar het is geen vrolijke gedachte.

Arjen Fortuin is redacteur Boeken bij ‘NRC Handelsblad’ en redactioneel medewerker van Historisch Nieuwsblad.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer