Home Commentaar: De inflatie van het excuus

Commentaar: De inflatie van het excuus

  • Gepubliceerd op: 6 juni 2001
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Micha Kat

Historische excuses zijn een trend, misschien wel een hype. Kok maakte ze jegens de Nederlandse joden, de Paus boog het hoofd voor de orthodoxe christenen en Jorge Zorreguieta betuigde voorzichtig zijn spijt over de periode-Videla, om slechts enkele voorbeelden te noemen. Hoe vaker dergelijke excuses klinken, hoe geringer hun betekenis wordt. Noem het ‘de inflatie van het excuus’.

Misschien is deze ‘inflatie’ wel de verklaring voor de opmerkelijke weigering excuses te maken van de Franse generaal Paul Aussaresses. In een recent verschenen boek staat hij uitgebreid stil bij de gruwelijke excessen in Algerije die hij bijna een halve eeuw na dato (‘martelen is effectief’ en ‘ik heb nergens spijt van’) blijft verdedigen. Excuses? De generaal weet beter. ‘Dat zou weliswaar passen in de tijdgeest’ zo sprak hij, ‘maar ik doe het niet, want dat zou in strijd zijn met de geschiedenis.’ Een prikkelende en controversiële stellingname. Maar is zo’n houding ook te verdedigen? Anders gezegd: wie heeft het bij het rechte eind? Wim Kok of Paul Aussaresses?
Om twee redenen ligt het morele gelijk bij de Franse generaal. De eerste is dat dergelijke ‘historische excuses’ vrijwel altijd (Kok, Zorreguieta) tot stand komen onder druk. Dit maakt ze waardeloos, want de makers zijn dan niet bezig met de slachtoffers uit het verleden maar met het oplossen van een probleem voor zichzelf. De tweede reden is interessanter, want de geschiedenis is inderdaad absoluut en onomkeerbaar en het gevolg van omstandigheden en normen die thans niet meer geldig zijn. Daarom dient men de tijd van toen niet te bezien door de bril van nu. Dat geldt zowel voor mensen die part noch deel hebben gehad aan het verleden (Kok, de Paus) als voor wie opereerde conform de normen en eisen van toen, zoals Aussaresses en Zorreguieta. Wie kan zich nu nog voorstellen dat Frankrijk belang hechtte aan een zandhoop in de Sahara? Niemand, maar toen was het behoud van Algerije voor la grande patrie een kwestie van leven op dood, ongeveer net zo belangrijk als Indië kort na de oorlog was voor ons.
Dit wil natuurlijk helemaal niet zeggen dat we geen moreel oordeel mogen hebben over wat er in het verleden is gebeurd. Zorreguieta was fout, Aussaresses heeft afschuwelijke dingen gedaan en ook zijn de katholieken niet altijd even lief geweest voor de orthodoxen. Maar dat was toen. Excuses maken niets meer uit en zijn dus zinloos. Het is te hopen dat Aussaresses net zo rigoureus een einde maakt aan de ‘excuuscultuur’ als hij vroeger deed met het Algerijns verzet.
Micha Kat is redactioneel medewerker van Historisch Nieuwsblad

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer