Home Hendrik de Man – Jan Willem Stutje

Hendrik de Man – Jan Willem Stutje

Hendrik de Man – Jan Willem Stutje

Gepubliceerd op: 11 december 2018

Update 13 oktober 2022

Na de Eerste Wereldoorlog overheerste bij veel socialisten een gevoel van malaise. De Russische Revolutie was ontaard in grootscheepse repressie en terreur van de zijde van de communisten, terwijl de sociaal-democratische partijen in West-Europa genoegen leken te nemen met materiële verbeteringen ten behoeve van de arbeiders. Het materialisme en rationalisme van Marx waren volgens sommigen een doodlopende weg gebleken.

De Belgische socialist Hendrik de Man publiceerde in 1926 de bestseller Zur Psychologie des Sozialismus, waarin hij het socialisme weer presenteerde als een ethisch ideaal, een doel om naar te streven, en niet als de uitkomst van anonieme economische ontwikkelingen. Ook zouden de socialisten zich volgens hem positiever moeten opstellen tegenover de natie. Dit om de fascisten de wind uit de zeilen te nemen.

In de jaren dertig kwam De Man, als antwoord op de economische crisis, met zijn Plan van de Arbeid en werd hij minister. Zijn ideeën over de wijze waarop het socialisme verwezenlijkt kon worden werden steeds autoritairder. Nadat België door de Duitsers was bezet, bleek hij bereid te collaboreren. Hoewel er van zijn plannen om van België een corporatieve staat te maken niets terechtkwam en hij zich eind 1941 terugtrok uit de politiek, was zijn rol na de oorlog natuurlijk uitgespeeld.

Vaak is gesuggereerd dat socialisten die het marxisme loslieten automatisch bij het fascisme moesten uitkomen, maar Jan Willem Stutje laat in deze biografie van De Man zien dat dit onzin is. De Mans ijdelheid, autoritaire karakter en opportunisme waren de doorslaggevende factoren.

 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al vanaf €4,99 per maand.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 1 - 2019

Nieuwste berichten

Reda Kateb als Jan Bojarski in L’affaire Bojarski
Reda Kateb als Jan Bojarski in L’affaire Bojarski
Recensie

Ceslaw Jan Bojarski was een geniale meestervervalser

In de wereld van de geldvervalsers behoort Ceslaw Jan Bojarski tot de buitencategorie. Deze Pool vluchtte tijdens de Tweede Wereldoorlog naar Frankrijk en vervalste tussen 1950 en 1964 naar de huidige waarde voor 15 miljoen aan Franse francs. De speelfilm L’affaire Bojarski toont zijn briljante werkwijze. Zonder de Tweede Wereldoorlog zou Bojarski waarschijnlijk een keurig...

Lees meer
Portret van Roger Casement door Sarah Purser, 1914.
Portret van Roger Casement door Sarah Purser, 1914.
Artikel

Roger Casement: diplomaat tegen de elite

De Ierse diplomaat Roger Casement kon niet tegen onrecht. Hij onthulde schandalen in Congo en Peru. Maar toen hij zich op het onrecht in zijn eigen land richtte, kostte hem dat zijn leven. Roger Casement liep kalm het binnenplein van de Londense Pentonville gevangenis op. Het was een mooie dag. De zon scheen. Een priester...

Lees meer
Lindbergh spreekt tijdens een AFC-rally
Lindbergh spreekt tijdens een AFC-rally
Artikel

‘America First!’, riepen isolationisten die hun land buiten de Tweede Wereldoorlog wilden houden

Amerika ontvoert de Venezolaanse president, vuurt raketten af op Iran en dreigt nu met militair ingrijpen op Cuba. Kritische MAGA-aanhangers vragen zich af hoe die internationale bemoeienis past bij Trumps belofte van ‘America First’. De favoriete slogan van de president is een erfenis van Amerikaanse isolationisten die vreesden dat Amerika de Tweede Wereldoorlog in werd...

Lees meer
Het centrum van Rotterdam is verwoest door Duitse bombardementen, 1940.
Het centrum van Rotterdam is verwoest door Duitse bombardementen, 1940.
Interview

Hoe bouw je een samenleving weer op na totale verwoesting?

Oekraïners en Gazanen staan voor de gigantische taak om straks, na de oorlog, fysiek en mentaal op te krabbelen. Maar hoe doe je dat? Een antwoord op deze vraag is misschien te vinden in verhalen over de wederopbouw van Europa na de Tweede Wereldoorlog, zegt Emmie Kollau. Zij is een van de makers van een...

Lees meer
Loginmenu afsluiten