Contact | Adverteren | Login | Lezersservice

Muziek van de Eerste Wereldoorlog

donderdag 28 januari 2016

De Eerste Wereldoorlog zorgde voor een explosie aan muzikaliteit. Zo waren er opgewekte marsliederen die de soldaten een hart onder de riem moesten steken, liedjes over heimwee naar thuis en natuurlijk ook liedjes over de liefde. Anderen maakten muziek over de gruwelijkheden en de zinloosheid van de oorlog. Wij selecteerden de tien mooiste liedjes. Luister en stap in een andere tijd!

The village

The Village is een familie-epos dat zich helemaal afspeelt in een Engels plattelandsdorp. De serie laat zien welke impact de grote gebeurtenissen van de twintigste eeuw hebben op de inwoners. Rode draad is het verhaal van Bert Middleton, die terugblikt...

€ 24,95 | Koop nu
Door: Bas Roetman


1. It's a long way to Tipperary
Jack Judge

Dit is waarschijnlijk het bekendste lied uit de oorlog. De Engelsman Jack Judge schreef het lied in 1912, twee jaar voordat de oorlog uitbrak. Het nummer werd in de oorlog vooral populair onder Ierse soldaten, omdat het voor hen een verlangen naar thuis vertolkte. Later in de oorlog namen ook soldaten uit andere landen, zoals de Fransen en de Russen, het nummer over.
 

Onder Nederlandse soldaten ontstond een aangepaste variant: ‘Neem je long mee, aan je geweerriem’ of ‘Neem je long mee, ter reparatie’, verwijzend naar de gasoorlog aan het westfront.
 

2. Keep the Home Fires Burning
Ivor Novello en Lena Guilbert Ford

Keep the Home Fires Burning bood troost aan miljoenen huishoudens in Groot-Brittannië bij het uitbreken van de oorlog in 1914. Het lied gaat over de hoop op een veilige thuiskomst van de mannen die naar de oorlog vertrokken. De boodschap is: houd moed, ga door met je leven. Weet dat je geliefden vechten voor een goede zaak.
 

Ivor Novello, de bedenker van het lied, zat in de oorlog als piloot bij de Royal Air Force, maar zonder succes. Hij crashte twee vliegtuigen. Na de oorlog had hij echter een glanzende carrière als acteur en musicalcomponist.
 

3. And the band played Waltzing Matilda
Eric Bogle

De slag bij Gallipoli in 1917 kostte aan tienduizenden soldaten het leven. Onder de doden waren veel Australiërs en Nieuw-Zeelanders, die aan Britse zijde meevochten tegen de Turken. Deze gruwelijke slag vormde de inspiratiebron voor And the band played Waltzing Matilda, een lied uit 1917 geschreven door Eric Bogle.
 

Het lied gaat over een jonge Australiër die moet vechten in de slag bij Gallipoli en daar zijn been verliest. Tijdens alle verschrikkingen van de slag blijft de band Waltzing Matilda spelen, het onofficiële volkslied van Australië. De zinloosheid van de oorlog wordt zo pijnlijk duidelijk. Deze uitvoering van The Pogues is een van de bekendste versies van het nummer.
 

4. The Rose of No Man's Land
Jack Caddigan en James Alexander Brennan

Niet alleen militairen maakten de verschrikkingen van het front mee. Duizenden verpleegsters waren gestationeerd in de vele veldhospitalen langs de frontlinie om de gewonden te verplegen. Voor de soldaten waren zij een baken van hoop in een grijze wereld. Dit lied uit 1916 is een eerbetoon aan de zusters van het Rode Kruis, de ‘rozen van het niemandsland’.
 
 

5. Noël des enfants qui n’ont plus de maison
Claude Debussy

Componist Claude Debussy was in 1915 ernstig ziek, hij had kanker. Tijdens zijn ziekte schreef hij heel weinig. Eén van de weinige stukken uit die periode is Noël des enfants qui n’ont plus de maison (Kerst van kinderen die geen huis meer hebben), waarin Debussy  zijn boosheid over de oorlog uitte.
 

Het is een indrukwekkend lied over kinderen die alles hebben verloren. Papa is aan het vechten, mama is dood, het huis ik kapot, de school is afgebrand en ze zitten zonder eten. Het lied eindigt strijdlustig: ‘Geef de overwinning aan de kinderen van Frankrijk!’
 

6. Take Me Back to Dear Old Blighty
A.J. Mills, F. Godfrey en B. Scott

A.J. Mills schreef in 1916 een lied over Britse soldaten met heimwee naar de groene velden van Engeland. Er worden 4 soldaten opgevoerd die alle drie Take me back to dear old Blighty zingen. ‘Blighty’ was spreektaal voor Groot-Brittannië. Het refrain verwoordt het verlangen naar het vaderland:
 

Take me back to dear old Blighty!
Put me on the train for London town!
Take me over there,
Drop me ANYWHERE,
Liverpool, Leeds, or Birmingham, well, I don't care!


7. Het wijnglas
Dirk Witte

Nederland was neutraal in de Eerste Wereldoorlog, maar dit betekende niet dat er geen liedjes over de oorlog werden geschreven. Uit deze liedjes sprak geen patriottisme en oorlogsenthousiasme. Het waren protestliederen waarmee onvrede werd geuit over de mobilisatie van het Nederlandse leger, en over de zinloosheid van de oorlog die in Frankrijk en België werd gevoerd.

Het bekendste Nederlandse lied over de Eerste Wereldoorlog is Het wijnglas van Dirk Witte, geschreven in 1918. In het lied vergelijkt Witte op cynische wijze de bloederige oorlogsrealiteit met de wijn die tijdens staatsbanketten werd gedronken door politici en diplomaten. Witte klaagde de verantwoordelijken voor de oorlog aan:
 

Ernstig gaan de diplomaten
Naar hun feestmaal en banket,
Satan heeft aan ’t hoofd der tafel
Zich als schenker neergezet.
En hij vult daar met grijnslach
Telkermale tot den rand
Met het roode bloed der volk’ren
’t Willig wijnglas in hun hand!


Deze uitvoering is van Jean-Louis Pisuisse, de grondlegger van de Nederlandse kleinkunst en een goede vriend van Witte.
 

8. Le tombeau de Couperin
Maurice Ravel

De Franse componist Maurice Ravel schreef in de periode 1914-1917 een indrukwekkend zes-delig muziekstuk voor piano, voor zes van zijn vrienden die waren omgekomen aan het front: Le tombeau de Couperin (de gedenksteen voor Couperin).
 

Ravel droeg het stuk op aan de zeventiende-eeuwse componist Francois Couperin. Het stuk is niet somber, maar opvallend licht en speels, want: ‘de doden zijn al somber genoeg, in hun eeuwige stilte’, aldus Ravel.
 

9. Over There
George M. Cohan

Dit strijdlied werd gezongen toen de Amerikanen zich in 1917 in de oorlog mengden. Het lied moest jonge Amerikanen aansporen om dienst te nemen in het leger en de Duitsers te verslaan. In de Verenigde Staten kreeg het lied dezelfde legendarische status als It’s a Long Way to Tipperary in Europa.
 

Het lied werd in de Tweede Wereldoorlog opnieuw gebruikt, en zelfs nog tijdens de Vietnam-oorlog. ‘Over There’ werd niet gespecificeerd als Frankrijk, dus het lied kon op bij elke Amerikaanse oorlog worden gebruikt.
 

10. La Madelon
Louis Bosquet en Camille Robert

Natuurlijk hadden de soldaten af en toe afleiding nodig. Dit lied gaat over de schoonheid van serveerster ‘Madelon’, op het platteland van Frankrijk. Madelon weet iedere soldaat het gevoel te geven dat hij haar volle aandacht krijgt. De wijn vloeit rijkelijk en iedereen is blij. Het lied dankt zijn brede populariteit waarschijnlijk aan het feit dat de tekst netjes bleef, in tegenstelling tot veel andere soldatenliederen over het vrouwelijke geslacht.
 

Wil je alle liedjes achter elkaar horen? Gebruik dan onze playlist:
 


Meer WO1

Wil je alles te weten komen over de Eerste Wereldoorlog? Bestel dan het nieuwe nummer van Historisch Nieuwsblad, met een dossier over de slagen bij de Somme en Verdun.
 

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief

De Eerste Wereldoorlog (luisterbox)

Vier Nederlandse tophistorici vertellen het aangrijpende verhaal van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918). Willem Melching geeft antwoord op de vraag: was de oorlog de schuld van Duitsland? Paul Moeyes vertelt hoe het neutrale Nederland tussen de klippen...

€ 5,00 | Koop nu

Gouden Eeuw

Eerste Wereldoorlog

Tweede Wereldoorlog

VOC

Lincoln

Verhagen plaatst Abraham Lincoln in de context van de geschiedenis van de VS. Volgens velen heeft Lincoln laten zien dat leiderschap niet kan worden aangeleerd, maar dat het aankomt op karakter.

€ 19,95 | Koop nu

Middeleeuwen

Totaal pakket Eerste Wereldoorlogkrant

Ontvang nu alle zeven edities van de WOI-krant voor maar € 15,- De Eerste Wereldoorlog werd op de voet gevolgd door de kranten van die tijd. Uit de originele berichten stelt Historisch Nieuwsblad iedere twee maanden een krant samen. In...

€ 20,65 | Koop nu