Contact | Adverteren | Login | Lezersservice

De Duitse bevolking werd door Adolf Hitler bedrogen

Door: Willem Melching

Historisch Nieuwsblad 9/2011

Oorlogszucht, hebzucht en grootheidswaanzin leidden haar naar WOII

Drie Duitse boeken hebben elk min of meer als achterliggende kwestie: waarom volgde een beschaafd volk zoals het Duitse Hitler door dik en dun, in oorlog en vernietiging? De vraag werd al gesteld door tijdgenoten. Opzienbarend is de vondst van een dagboek dat werd bijgehouden in de jaren 1939-1945 door Friedrich Kellner, een Justizinspektor – ambtenaar bij het gerechtshof – in het Hessische stadje Laubach.

Hitler

Wie was Hitler? Wat waren zijn ideeÎn? Hoe kwam hij aan de macht? Waarom stond vrijwel het hele Duitse volk als ÈÈn man en vrouw achter hem? In plaats van speculaties over de psychopaat Hitler plaatst Willem Melching de politicus Hitler in de...

€ 9,59 | Koop nu
 

Getuigen van de Holocaust

Kellner had het dagboek cadeau gegeven aan zijn kleinzoon. Deze was naar Texas verhuisd en stelde de originele schriftjes ter beschikking voor een tentoonstelling op een Texaanse universiteit. Daar werden ze opgemerkt door Duitse journalisten, en uiteindelijk verzorgde de Justus Liebig Universiteit in Gießen (vlak bij Laubach) een wetenschappelijke, maar betaalbare editie van het dagboek.

Kellner, van huis uit sociaal-democraat, had een enorme hekel aan de nazi’s en hij steekt zijn afkeer niet onder stoelen of banken. Als zijn dagboek in de Tweede Wereldoorlog was gevonden, zou het zijn doodvonnis hebben betekend. Het meest intrigerende is zijn beschrijving van de stemming onder de bevolking en de mate waarin de Duitsers wisten van grote misdaden als de gruwelen aan het oostfront en het uitroeien van de Joden.
 

Als Kellners dagboek in de Tweede Wereldoorlog was gevonden, zou het zijn doodvonnis hebben betekend

Dat de Duitsers beslist van de Holocaust en andere misdaden die namens hun volk in de Tweede Wereldoorlog zijn begaan moeten hebben geweten, wisten we al uit onderzoek van onder meer Peter Longerich. Maar ook Kellner is er heel duidelijk over. Zo noteert hij op 28 oktober 1941, niet lang na de inval in de Sovjet-Unie: ‘Een soldaat op verlof is ooggetuige geweest van verschrikkelijke gruwelijkheden in het bezette gebied in Polen. Hij heeft gezien hoe naakte Joden en Jodinnen, die voor een lange, diepe kuil werden opgesteld, op bevel van de SS door Oekraïners in het achterhoofd werden geschoten, en in het graf vielen.’

Kellner voorziet onmiddellijk de consequenties, want hij vervolgt: ‘Alle soldaten waren van mening dat het Duitse volk nu al moet vrezen voor vergelding.’ Het was deze angst voor bestraffing die de Duitsers tot het einde van de Tweede Wereldoorlog deed volhouden.
 

Pleidooi voor meer bombardementen

Opmerkelijk is Kellners pleidooi voor meer bombardementen op Duitse steden. Hij hoopte dat die de Duitsers tot inkeer zouden brengen. Maar blijkbaar waren hun angst voor de Sovjets en hun schuldgevoel over de medeplichtigheid groter: ze kwamen niet in opstand tegen de nazi’s.

Kellner erkent de enorme kracht van Goebbels’ propaganda in dezen, maar is verstandig genoeg om te beseffen dat er meer aan de hand was. De Duitse bevolking wilde dolgraag bedrogen worden. Hij doorziet zijn tijdgenoten en verwijt ze hun oorlogszucht, hun hebzucht en hun grootheidswaanzin. Al op de tweede pagina van de dagboeken verzucht hij: ‘Vertroebeld, verduisterd zijn alle hersenen!’; zolang de nazi’s succes hebben, zullen de Duitsers achter hen aan lopen.

Opmerkelijk is ook zijn conclusie dat het maar goed was dat Hitler de aanslag van de 20ste juli 1944 overleefde. Na enig nadenken is dit een scherpzinnige opmerking. Juist omdat Hitler overleefde, zou híj de Tweede Wereldoorlog verliezen en niet zijn plaatsvervanger. Dit voorkwam een nieuwe dolkstootlegende, met het voortijdig overlijden van Hitler als oorzaak van de verloren oorlog. De Duitsers moesten de zelfbereide gifbeker geheel leegdrinken.
         


Opmerkelijk is zijn conclusie dat het maar goed was dat Hitler de aanslag van de 20ste juli 1944 overleefde. Na enig nadenken is dit een scherpzinnige opmerking

 

Duitsland en het Westen

Maar liefst 1345 pagina’s meet deel 2 van een trilogie van de Berlijnse historicus Heinrich August Winkler. Een ambitieus plan: Winkler wil een complete geschiedenis schrijven van ‘het Westen’ en omstreken. Deel 1 betrof de periode van de Oudheid tot 1914. Deel 2 ‘beperkt’ zich tot de jaren 1914-1945, en deel 3 gaat over de jaren na de Tweede Wereldoorlog.

Bij een dergelijk project gaat het natuurlijk niet om de volledigheid, maar om de selectie die de auteur weet te maken. Winklers perspectief op ‘het Westen’ is rooskleurig en in zekere zin traditioneel te noemen. Volgens hem heeft het Westen zich door de revoluties in de Verenigde Staten, Frankrijk en andere landen rond 1785-1790 anders ontwikkeld dan de rest van de wereld. Waarden als rationaliteit, en politieke innovaties als democratie en scheiding van Kerk en Staat hebben volgens hem een samenleving opgeleverd waarin het goed toeven is.                                                     

Winklers perspectief op ‘het Westen’ is rooskleurig en in zekere zin traditioneel te noemen

Tot op zekere hoogte heeft Winkler gelijk, maar tegelijkertijd is ‘het Westen’ juist in de 1914-1945 het toneel geweest van tomeloze moord en doodslag. Het communisme, een typisch westers cultuurproduct, heeft aan minstens 80 miljoen mensen het leven gekost. Ook was de Holocaust, een industriële genocide, ondenkbaar zonder de westerse technologie en staatsefficiëntie. Deze onvolkomenheid omzeilt Winkler door de jaren 1914-1945 tot ‘uitzondering’ te bestempelen. Theoretisch niet heel sterk, maar de rijke inhoud van zijn prachtboek maakt veel goed.

Winkler put bij het schrijven geregeld uit eerder werk, zoals zijn twee fraaie delen Duitse geschiedenis, maar dat is nergens storend. Bovendien is zijn research voorbeeldig en is hij zeer goed op de hoogte van de actuele literatuur. Het zwaartepunt ligt onmiskenbaar op Duitsland, maar dat is gezien de thematiek verwonderlijk noch hinderlijk. Ook de bijdragen over andere landen zijn goed en uiterst leesbaar.

Wie in twee bladzijden de opkomst van het Italiaanse fascisme kan uitleggen en daarbij en passant ook nog korte metten maakt met alle mythes over de Mars op Rome is niet alleen een meesterlijk verteller, maar ook een kundig historicus. Bovendien is dit boek ook nog eens ongekend leesbaar voor een Duits werk, en voorzien van twee registers.
 


Wie in twee bladzijden de opkomst van het Italiaanse fascisme kan uitleggen en daarbij en passant ook nog korte metten maakt met alle mythes over de Mars op Rome is niet alleen een meesterlijk verteller, maar ook een kundig historicus

 

Oorsprong van de jodenvervolging

De Duitse historicus Götz Aly is er wederom in geslaagd om vriend en vijand te provoceren. In Hitlers Volksstaat uit 2005 ontwikkelde hij al de these dat de Holocaust voor een belangrijk deel gefundeerd was op de afgunst en hebzucht van de Duitsers, die zich op de bezittingen van de Europese Joden stortten. In dit boek gaat hij een stap terug in de tijd en probeert deze afgunst terug te vinden in hoofdzakelijk negentiende-eeuwse bronnen.
 

Aly is er wederom in geslaagd om vriend en vijand te provoceren

Interessant is dat hij daarvoor in onverwachte richtingen zoekt en ook bij liberalen en sociaal-democraten de nodige antisemitische uitingen vindt. Het succes van Joden in zaken, onderwijs en kunst wekte jaloezie bij de Duitsers en vormde zo een voedingsbodem voor het antisemitisme.

De eeuwige vraag die bij het thema Tweede Wereldoorlog speelt ‘Waarom de Joden? Waarom de Duitsers?’ heeft Aly met dit boek echter niet weten te beantwoorden. Hij besteedt bijvoorbeeld nauwelijks aandacht aan het feit dat er ook in andere Europese landen sprake was van antisemitisme. Engeland en vooral Frankrijk hadden een oude en springlevende antisemitische traditie.                                                            


Engeland en vooral Frankrijk hadden een oude en springlevende antisemitische traditie

Ook het feit dat de NSDAP tot en met de verkiezingen van 1928 nauwelijks electorale aanhang had, doet vermoeden dat er tussen 1928 en de spectaculaire verkiezingswinst van 1930 iets onverwachts en juist niet structureels moet zijn gebeurd. De vraag ‘Waarom de Duitsers?’ blijft daarom uiteindelijk onbeantwoord. Het antwoord is wellicht gelegen in de figuur Adolf Hitler, maar dat roept natuurlijk weer de vraag op: ‘Waarom Hitler?’, en zo zijn we weer rond.

Willem Melching is Duitsland-deskundige aan de Universiteit van Amsterdam.

 

Verder lezen

Friedrich Kellner
Vernebelt, verdunkelt sind alle Hirne Tagebücher 1939-1945
2 delen, 1200 p. Wallstein, € 59,90

Heinrich August Winkler
Geschichte des Westens. Deel 2
1350 p. C.H. Beck, € 39,95

Götz Aly
Warum die Deutschen? Warum die Juden? Gleichheit, Neid und Rassenhass, 1800 bis 1933
352 p. Fischer (S.), € 22,95
 

Hitler

Wie was Hitler? Wat waren zijn ideeën? Hoe kwam hij aan de macht? Waarom stond vrijwel het hele Duitse volk als één man en vrouw achter hem? In plaats van speculaties over de psychopaat Hitler plaatst Willem Melching de politicus Hitler in de...

€ 15,00 | Koop nu

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief

De oorlog

De NPS-televisie zond vanaf oktober 2009 een opzienbarende documentaireserie uit: De Oorlog, het verhaal van de overheersing van Nederland Èn het toenmalige Nederlands-IndiÎ door respectievelijk Duitsland en Japan. In negen delen vertelde presentator...

€ 6,99 | Koop nu

Gouden Eeuw

Eerste Wereldoorlog

Tweede Wereldoorlog

VOC

Middeleeuwen