Contact | Adverteren | Login | Lezersservice

Joods verzet in de Tweede Wereldoorlog

'Ik had direct het gevoel dat ik iets moest doen'

Welke rol speelden Joden in het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog? En wat is waar van het cliché dat Joden weinig verzet pleegden? Deze vragen kwamen aan bod tijdens de derde bijeenkomst van Helden en Schurken, een serie die Historisch Nieuwsblad organiseert met het Verzetsmuseum, het NIOD en NPO Geschiedenis. Gespreksleider Clairy Polak sprak met verzetsstrijders Max Léons, Philip Rümke en Salvador Bloemgarten over het Joods verzet. ‘In het verzet werd niet gevraagd of je Jood was, je zat in het verzet.’

Als ik morgen niet op transport ga...

‘Als ik morgen niet op transport ga, ga ik ’s avonds naar de revue,’ schreef verpleegster Mania Krell in haar brief uit Westerbork. Westerbork, het grootste doorgangskamp voor Joden in Nederland in de Tweede Wereldoorlog, was kamp en dorp ineen....

€ 24,90 | Koop nu

Door: Marjanne Romkes-Foppen

De Joodse Salvador Bloemgarten beaamt dat er een cliché bestaat over gebrekkige Joodse deelname aan het verzet. Zelf organiseerde hij op het Vossius Gymnasium een staking tegen het ontslag van Joodse docenten. Zelf overleefde Bloemgarten de oorlog als onderduiker.
 
Volgens Bloemgarten is weinig bekend van het Joods verzet, omdat er geen behoefte was onder Joden om zichzelf op de borst te kloppen. Een vrouw uit het publiek verklaart dat Joden zich met name in de socialistische zuil bevonden en zodoende onder die noemer in het verzet belandden.
 

Als onderdeel van de organisatie van Johannes Post redde Max Léons honderden Joden van deportatie

 Ook Max Léons verzweeg in verzetskringen bewust zijn Joodse achtergrond. Hij kwam in 1943 terecht in een Drents onderduikgezin. Léons deed zich voor als christelijk-gereformeerd en was onder de schuilnaam Nico actief binnen de onderduikhulp. Als onderdeel van de organisatie van Johannes Post redde hij honderden Joden van deportatie.
 
‘Je bracht onderduikers naar mensen van wie je wist dat ze goed waren. Dan zei ik: probeer het nou eens. Bevalt het niet, dan nemen we ze terug. Maar we kwamen niet terug. Intussen was de verhouding zo gegroeid dat ze niet meer van de onderduikers af wilden.’
 

Zionistische Palestina-pioniers

Hoe kwamen deze drie mannen in het verzet terecht? Rümke, zelf niet Joods, zat op de school van onderwijsvernieuwer Kees Boeke. ‘Daar werd een groep opgericht met Joop Westerweel. Ik was zeer gehecht aan hem en zo kwam ik in de geweldloze gemengde groep’.
 
De  Westerweelgroep zocht onderduikadressen voor uit Duitsland gevluchte zionistische Palestina-pioniers. ‘Die mensen kenden niemand en moesten geholpen worden’.
 
Bloemgarten wilde net als zijn broer in het verzet gaan. Zijn oudere broer werd gefusilleerd vanwege zijn betrokkenheid bij de aanslag op het bevolkingsregister in Amsterdam. ‘Er was een groep Joden die opriep tot verzet. Ze waren niet voorzichtig, het waren avonturiers. Ze hadden nog niet door hoe vernuftig de Duitsers waren.’
 

Gewapend en geweldloos verzet

Léons: ‘Ik had direct het gevoel dat ik iets moest doen, thuis al.’ Na omzwervingen in Drenthe kwam hij in contact met een verzetsman. Volgens Léons bestond de grens tussen gewapend en geweldloos verzet niet, gewelddadige overvallen kwamen volgens hem voort uit de behoefte aan bonkaarten voor onderduikers.
 
Uit het publiek komt de vraag of het beeld dat Chris van der Heijden schetst van een kleine minderheid verzetsstrijders klopt. Léons vindt van wel. Volgens hem bleef de overgrote meerderheid van Nederlanders passief.
 
Bloemgarten is het niet met hem eens: ‘Het gaat niet om het absolute aantal. Het aantal fulltime verzetsstrijders is beperkt, maar veel meer mensen waren anti-Duits en maakten het verzet mogelijk.’

Er volgen nog 2 bijeenkomsten van Helden en Schurken. Op 18 april presenteert Historisch Nieuwsblad-medewerker Bas Kromhout zijn nieuwe boek Fout! en op 19 mei buigen Bas von Benda-Beckman en Ralf Futselaar zich over het Oranjehotel.
Meer info en tickets

Afbeelding: Verzetsgroep Dalfsen Ommen Lemelerveld (1944)

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief

Aan de Maliebaan

Ad van Liempt moet wel de productiefste historicus van ons land zijn. Net hebben we Na de bevrijding: de loodzware jaren 1945-1950 (door Maarten van Rossem besproken in Historisch Nieuwsblad 05-2015) uit of er liggen alweer twee nieuwe boeken op ons te...

€ 18,95 | Koop nu

Gouden Eeuw

Eerste Wereldoorlog

Tweede Wereldoorlog

VOC

Lincoln

Verhagen plaatst Abraham Lincoln in de context van de geschiedenis van de VS. Volgens velen heeft Lincoln laten zien dat leiderschap niet kan worden aangeleerd, maar dat het aankomt op karakter.

€ 19,95 | Koop nu

Middeleeuwen