• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Account aanmaken
    Historisch Nieuwsblad 2/2005

    Stille Getuigen

    Het praalgraf van Willem van Oranje

    Door: Marcel Broersma

    De geschiedenis laat haar sporen na. Monumenten, voorwerpen en graven herinneren aan bijna vergeten personen. Hun verhaal wordt hier verteld. Deze keer het praalgraf van Willem van Oranje (1533-1584) in de Nieuwe Kerk te Delft.


    Willem van Oranje moest het bijna dertig jaar lang doen met een eenvoudig monumentje van steen en hout. Volgens een Engelse toerist was het graf in de Nieuwe Kerk in Delft 'the poorest that I ever saw for such a person'. Het deed geen recht aan de grootheid van de prins. Ter verontschuldiging kon zijn 'arme volk' aanvoeren dat de oorlog met Spanje nog in volle gang was. In de jaren na 1584 was er gelegenheid noch geld om een praalgraf op te richten.

    Pas in 1613 achtten de Staten-Generaal de tijd rijp voor een groots monument voor hun 'eerste dienaar'. Natuurlijk moest het graf de roem van Oranje zingen, maar het diende ook de kracht van de prille staat te benadrukken. Door het werk te betalen benadrukten de Staten bovendien hun soevereiniteit.

    De Amsterdamse beeldhouwer en bouwmeester Hendrick de Keyser kreeg de moeilijke taak om een 'protestants, republikeins grafmonument met vorstelijke allure' te maken. Volgens kunsthistoricus Frits Scholten slaagde hij glansrijk. De Keyser leverde acht jaar later een origineel Gesamtkunstwerk op dat 'het zelfbewustzijn en de ontluikende welvaart van het land bij uitstek kon weerspiegelen'.

    Goedkoop was het niet. De Keyser gebruikte drie van de kostbaarste soorten marmer voor het tempeltje. Voor het beeld van de Vader des Vaderlands, die in nachtgewaad op een bed ligt met een hondje aan zijn voeten, koos hij voor het zuiverste witte carrarino uit Toscane. De beelden op het graf, waarvan één van Oranje in wapenuitrusting, zijn van brons. Ook dit was een dure keus. De Keyser wist de Statenleden er echter van te overtuigen dat het monument zo des te indrukwekkender zou worden. Schoorvoetend ging men akkoord, al werden enkele beelden wegbezuinigd. Toch werd de begrote 28.000 gulden nog met 6000 gulden overschreden.

    Toen in 1625 ook prins Maurits in Delft werd bijgezet, was een traditie geboren. De graven in de Nieuwe Kerk groeiden uit tot belangrijke symbolen voor Oranje-aanhangers.
    Later kregen ze een nationale functie, die het afgelopen jaar zal zijn versterkt. Bij elke koninklijke begrafenis blikte de camera wel even langs de stamvader van de Oranjes de kerk in.

    Zijn graf werd direct druk bezocht. De pracht en praal maakten grote indruk op tijdgenoten en toeristen. Katholieken verbaasden zich er wel over dat het op de plek staat van het altaar. Opmerkelijk was ook dat de prins niet in gebed was afgebeeld; dat deed te veel denken aan de graven van katholieke vorsten, zoals de gehate Filips II. Nog steeds bezoeken jaarlijks zo'n 150.000 bezoekers het monument.

    Het werd tussen 1996 en 2001 volledig gedemonteerd en gerestaureerd. Zoutkristallen vraten zich een weg naar de oppervlakte en maakten het marmer bros. De bron was lange tijd onduidelijk. Zo veronderstelde het Algemeen Dagblad dat schoonmakers in het verleden te kwistig met de bleekwaterfles waren rondgegaan. Ten onrechte. De mortel en de metselsteen uit 1621 bleken te zijn gemaakt van brak water, waardoor het monument langzaam verziltte. Nu alle marmerblokken zijn gespoeld in water en geïmpregneerd met kunsthars, moet het graf er weer tegen kunnen.

    Sereen ligt de dode prins op zijn bed van steen. En krachtdadig kijkt de bronzen Vader des Vaderlands de kerk in. Het monument verenigt leven en dood. Het herinnert als 'eeuwig teken' van Oranjes 'diensten en verdiensten' aan de geboorte van Nederland. En het beklemtoont geloof in de levenskracht van de natie.

     Dit is de 59e en laatste aflevering van deze rubriek, die sinds 1997 verscheen onder de titels 'Gevonden' en 'Stille getuigen'.

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen