Contact | Adverteren | Login | Lezersservice

Parapsychologie in Nederland

maandag 29 februari 2016

Nederlandse psychologen bleven langer geïnteresseerd in paranormale verschijnselen dan hun buitenlandse collega’s.

Wat is de menselijke geest, psyche of ziel precies? Is die terug te voeren tot hersenprocessen of is het een onstoffelijk verschijnsel? En hoe valt dit het best te onderzoeken? Met die vragen hielden wetenschappers zich bezig in de decennia rond 1900, toen de psychologie in de kinderschoenen stond.
 

Paranormale verschijnselen

De vroege psychologen hadden gezelschap van wat we nu ‘parapsychologen’ noemen: onderzoekers die zich bezighielden met spiritisme, telekinese en buitenzintuiglijke waarnemingen. De vragen en onderzoeksmethodes van deze twee groepen – psychologen en parapsychologen – overlapten sterk en vaak ging het ook om dezelfde personen.

Dat was een internationaal verschijnsel, maar in de meeste landen splitsten de wegen van de twee takken zich rond 1914. Psychologie werd een academische wetenschap, terwijl parapsychologie van de universiteiten verdween. Voor de meeste wetenschappers waren spiritisme en helderziendheid het terrein van sensatieblaadjes, bijgelovigen en regelrechte bedriegers.

Maar in Nederland bleven beide takken de hele twintigste eeuw lang verweven. Dat laat Ingrid Kloosterman zien in haar proefschrift Wetenschap van gene zijde. Vooral aan haar eigen Utrechtse universiteit waren psychologen lang geïnteresseerd in ‘paranormale’ verschijnselen. Kloostermans proefschrift is hopelijk binnenkort hier te lezen.


***

Telepathische student

Wis- en natuurkundestudent Abraham Sally van Dam leek een telepathisch talent te hebben. Zo belandde hij in 1920 geblinddoekt in een kast in een psychologisch laboratorium van de Groningse universiteit. Via een doek aan de voorkant kon de student zijn handen naar buiten steken. Onder zijn vingers lag een schema met 48 vakjes met daarop nummers en letters.

Een verdieping hoger zat een onderzoeker die willekeurig kaartjes trok, die overeenkwamen met de vakjes van het schema (A3, B6 enzovoort). Vervolgens moest Van Dam het overeenkomende vakje aanwijzen. Via een gat in de grond keek de onderzoeker of de student het juiste vakje koos.

De kans op een goede gok was 1/48, maar Van Dam koos 40 procent van de keren juist. Onder invloed van alcohol werd dat zelfs 76 procent. Sceptici zullen vermoeden dat Van Dam gebruikmaakte van het gat tussen de verdiepingen. Maar de onderzoekers schreven ‘dat het bestaan van gedachtenoverdracht onder omstandigheden, die het gewone verkeer door tusschenkomst der zintuigen volledig uitsluiten, door deze proeven buiten alle redelijken twijfel wordt gesteld’.

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief

Gouden Eeuw

Eerste Wereldoorlog

Tweede Wereldoorlog

VOC

Lincoln

Verhagen plaatst Abraham Lincoln in de context van de geschiedenis van de VS. Volgens velen heeft Lincoln laten zien dat leiderschap niet kan worden aangeleerd, maar dat het aankomt op karakter.

€ 19,95 | Koop nu

Middeleeuwen