Historisch Nieuwsblad

Actueel verleden

Leve de (grachtengordel-) elite!

Hans Spekman, PvdA, Ortega y Gasset, elite

Door Historici in spe - 17-11-2011 - 4 reacties



klik om een oordeel te geven!

Mocht Hans Spekman voorzitter worden van de PvdA, dan wachten de sociaaldemocraten eerst een fikse verhuizing. In interviews kondigde Spekman deze week aan dat hij het PvdA-hoofdkantoor wil verplaatsen van de Herengracht naar “een wijk waar het gebeurt. Bos en Lommer bijvoorbeeld”. Is ook goedkoper, aldus Spekman. Veel belangrijker dan het financiële argument, is de boodschap achter het verhuisplan: op de gracht zit de elite, en daar houden wij ons verre van. Zodoende doet de PvdA sinds kort mee met een breedgedragen grachtengordelrancune en elite-bashing. ‘Elite’ is een scheldwoord geworden. Wie is verantwoordelijk voor de schuldencrisis? Juist: de linkse subsidieslurpende grachtengordelelite.

Als iemand zou gruwen van deze ontwikkeling, dan was het de Spaanse filosoof José Ortega y Gasset. In zijn werk La rebelión de las masas (1930) onderscheidt hij de volgzame massamens van de autonoom denkende elite.

Waar politici van nu in de elite een boeman zien, herkent Ortega de elite als cruciaal voor een gezonde samenleving. Want de elite durft dwars te liggen. Het zijn mensen die open zijn, het belang van het geheel kunnen overzien. Een bovenlaag die niet blind achter de meute aanholt, die zich niet conformeert aan de opvattingen van de meerderheid.

U denkt nu misschien: Kijk, daar heb je weer zo’n linkse UvA-student die zich met zijn columpje de elite binnenslijmt. Zit de geschiedenisfaculteit ook niet ergens op de grachtengordel? Precies, zie je wel!

Wie dat zegt, doet Ortega tekort. Toegegeven: hij is wat beledigend als hij klaagt over de wansmaak van de massa, maar hij heeft tegelijkertijd een fundamenteel punt te pakken. Want nog erger dan een slechte smaak van de massa, is een gebrek aan smaak. Mensen zonder eigen smaak gaan andere nadoen. Dat leidt tot kopieergedrag (met z’n allen in Bos en Lommer), onzekerheid, jaloezie en uiteindelijk ressentiment.

Ortega vreesde voor het moment waarop hij op een ochtend de ramen opende, naar buiten keek, en zag dat alles en iedereen hetzelfde was geworden: een grijze, volgzame massa. Omdat de gemiddelde massamens moeite heeft om verder te kijken dan zijn eigen belang, ontstaat er een samenleving van “verwende kinderen” die alleen nog maar eisen stellen, aldus Ortega.
Is dat dan wat Spekman wil? Ik mag hopen van niet. Wat de PvdA mist zijn dwarse, autonome vrijdenkers; noem het elite. Denkers die niet willen dat als de luiken van het kantoor opengaan, het uitzicht zal bestaan uit uniforme mensen in gebreide omatruien, slenterend door de grauwe straten van Bos en Lommer.

Jaus Müller

4 Reacties op Leve de (grachtengordel-) elite!

Johan Kloosterman
op 23-12-2011 om 22:35

O, wat erg, dit commentaar. In de eerste plaats moet ik het beeld van die zo verfoeide 'massa' van Nederlanders ernstig nuanceren. Ik vind dat een ernstige vertekening van de werkelijkheid. Het is het beeld dat regenten van de 17e en 18e eeuw hadden van de gewone man en vrouw. Zij noemden die mensen 'het grauw'! Ten onrechte! Dat 'grauw' bleek over meer beschaving te beschikken dan regenten voor mogelijk hadden gehouden. Regenten bleken mensen met de grootste oogkleppen op te zijn en Jaus Müller noemt dat de verlichte geesten van Nederland? Wat een misvatting! Kijk, zo zijn we weer terug bij de Amsterdamse Grachtengordel. Daar wonen de nieuwe, zelfbenoemde regenten van Nederland. Het zijn geen bestuurlijke, maar morele regenten, zeg maar: de nieuwe dominees van Nederland. Over hoe 'elite' tot scheldwoord is verworden, daarover valt een interessant boek te schrijven. Al eeuwenlang woedt er in dit land een strijd tussen moderniteit en behoudzucht. Leuk boekje hierover is nog steeds van Rudolf Dekker: Holland in beroering. Dat boekje wordt gehaat door alle regenten van Nederland, want die houden Nederland liever rustig en maken 'het grauw' liever niet wijzer dan ze al zijn.
Ortega y Gasset is, denk ik, in de Nederlandse context een slecht voorbeeld. Ortega y Gasset schreef in een Spaanse context, in de context van 'als jij ze dom houdt, dan houd ik ze arm'. Spanje heeft zich pas in de jaren '30 van de vorige eeuw bevrijd van de achterlijkheid van het verleden, met een heuse beeldenstorm, erger dan onze beeldenstorm uit de 16e eeuw.
In Nederland was dat niet zo. Kijk, er valt over de Gereformeerde Kerk van de 17e en 18e eeuw van alles te zeggen. Dat notabelen, verlichte geesten en andere vrijdenkers zich wezenloos ergerden aan wat dominees uit die tijd van de kansel verkondigden, dan kan ik mij heel goed voorstellen.
De grootste makke van modernisten is dat ze zulke verdomd slechte advocaten van hun eigen zaak zijn. Ook al hebben ze (vaak in hindsight) helemaal gelijk, ze hullen zich in de mantel der hautainiteit, de mantel van het eigen gelijk, om hun zaak te bepleiten. Dan ben je volgens mij echt dom, als je tenminste de intentie hebt om anderen voor jouw zaak te winnen. Dan ben je toch zelf verworden tot een parodie op die Gereformeerde dominees van de 17e en 18e eeuw? En dat doen mensen als Geert Mak (dominees zoon), Elsbeth Etty (communistendochter) en noem al die grachtengordelregenten maar op. Domoren van Nederland zijn het. Verlichte geesten? Hahaha. De gloeilamp moeten ze nog uitvinden.
Conclusie: Ortega y Gasset was veel te pessimistisch over de gewone man en vrouw. Je moet Ortega y Gasset vanuit zijn Spaanse context niet al te serieus nemen. Heus, ook Spaanse medelander zijn beschaafde lieden! Of denkt Jaus Müller dat de laatste Neanderthalers van Europa op het Iberisch schiereiland wonen?

Bos
op 02-12-2011 om 10:03

Ik denk dat de P.v.d .A. samen met Wilders genoeg dwarsliggers heeft in de Ned. politiek .
Voor de toekomst lijkt mij dhr. Spekman de juiste richting aan te geven .

Edward Krijnen
op 30-11-2011 om 17:28

<<<>>
Als je de elite zó opvat, kun je juist Fortuyn en Wilders als exponenten van de "elite" zien, hoezeer vooral de laatste daartegen tekeer gaat. In de jaren negentig, vooral met paars en Wim Kok, Melkert etc. is/ was de "elite" grijs geworden, en dat is deze tot op heden grotendeels nog. De huidige "elite" conformeert zich grotendeels nog steeds aan de oude ideeën over de "zegeningen" van de multiculturele samenleving, een almaar groter wordend en steeds meer ongrijpbaar Europa, de heersende mogelijke oplossingen voor de crisis, Brussel en Washington.
Juist Wilders -en tot op zekere hoogte de SP- zijn ironisch de dwarsliggers op deze punten, alleen "het belang van het geheel overzien" zij evenmin.

Jan Bontje, columnist, vrijdenker
op 30-11-2011 om 15:26

"Wat de PvdA mist zijn dwarse, autonome vrijdenkers". Juist!

Reageren

Inloggen


Inloggen
Registreren
Wachtwoord vergeten
Wachwoord vergeten




Inloggen
Historici in spe
Woonplaats: Universiteit van Amsterdam
Beroep: studenten
Blogs: 13

Masterstudenten geschiedenis die het vak 'geschiedenis in de actualiteit' volgen aan de Universiteit van Amsterdam, bloggen hier over politiek in historisch perspectief.

Vorige posts

Sociale zekerheid is 'roof van den ergsten aard'

Het houdt de Nederlandse politiek al geruime tijd bezig, en ook de afgelopen algemene beschouwingen en de daaropvolgende debatten stonden in het teken van de bezuinigingen op de sociale zekerheid. Premier Rutte en zijn mede-VVD’ers zien het als een...

Jaap en Tijs vs. Henk en Ingrid

De PVV heeft in de peiling van Maurice de Hond twee zetels verloren. Dit gebeurde hoogstwaarschijnlijk naar aanleiding van de ‘doe eens normaal man’ uitspraak van Wilders tegen premier Rutte. Opmerkelijk is dat slechts 14% van de PVV stemmers...

Schervengericht 3.0

De nieuwe Grieken zouden heel wat kunnen leren van de Oude. Zo heeft de huidige Griekse president Károlos Papoúlias een beroemde en beruchte voorganger: Kleisthenes. Deze Kleisthenes was een Grieks staatsman en lid van de belangrijkste...

Niet bewonderen, niet beschimpen, maar begrijpen

Met regelmaat plaatst Kamerlid voor D66 Boris van der Ham filmpjes op het internet waarin hij historische beschouwingen uiteenzet. In deze videoblogs trekt Van der Ham een directe lijn van de ideeën van grote denkers uit het verleden naar de...

Een visueel historisch oerwoud

Na de culturele apocalypse van Halbe 'Heavy Metal' Zijlstra leek er weinig meer over van het Nationaal Historisch Museum. Of toch niet? Enkele dagen later verraste Erik Schilp en Valentijn Byvanck vriend en vijand met een nieuwe lokatie (de...
» Bekijk alle posts van Historici in spe (13)

Laatste reacties
Actueel verleden
Leve de (grachtengordel-) elite!
"Wat de PvdA mist zijn dwarse, autonome vrijdenkers".... door Jan Bontje, columnist, vrijdenker
Actueel verleden
Sociale zekerheid is 'roof van den ergsten aard'
wat een talent deze historica in spe! Duidelijk en met... door jja holdinga
Actueel verleden
Jaap en Tijs vs. Henk en Ingrid
gelezen door een trotse vader en moeder.Dikke kus! door Anita Gompelman
Actueel verleden
Schervengericht 3.0
Goed hoort! door Cees
Actueel verleden
Niet bewonderen, niet beschimpen, maar begrijpen
Beste Thijs, Dank dat je een column schrijft over mijn... door Boris van der Ham
Archief
2011 (5)
2010 (8)
t/m van 4