Contact | Adverteren | Login | Klantenservice | Privacy
Log in
Wachtwoord vergeten
woensdag 18 januari 2006

‘Abraham Kuyper niet de peetvader van de apartheid’



Tot die conclusie komt Gerrit Schutte in zijn meer dan 800 bladzijden tellende studie over de betrekkingen tussen de Vrije Universiteit en Zuid-Afrika tussen 1880 en 2005, die hij op 23 december 2005 presenteerde bij zijn afscheid als hoogleraar in de geschiedenis van het Nederlands protestantisme aan de Vrije Universiteit (VU). Ook in zijn afscheidsrede ging Schutte in op de 'stamverwantschap en geestverwantschap' tussen gereformeerde Nederlanders en nationalistische Afrikaners, die volgens hem vaak meer de wens van beide partijen dan werkelijkheid was. 
           
'Kuyper-begrippen' als 'calvinisme' en 'soevereiniteit in eigen kring' functioneerden in beide landen in een heel andere context en betekenden daarom vaak niet hetzelfde, betoogt Schutte. In Nederland wilde Kuyper met zijn 'soevereiniteit in eigen kring' de gereformeerden verdedigen tegen de staat. Afrikaners gebruikten de theorie om zich af te zonderen van de zwarte bevolking, en de apartheid te verdedigen. 
           
Zo promoveerde de Nederduits-Gereformeerde predikant F.G. Badenhorst in 1939 op een boek over Die Rassevraagstuk, veral betreffende Suid-Afrika, in die lig van die Gereformeerde etiek. Badenhorst betoogde dat God de veelvormigheid van de volkeren had gewild, inclusief de ongelijkheid van raciale groepen en hun segregatie. 
           
Dat was 'een dieptepunt', volgens Schutte, omdat Badenhorst het intellectuele vaderschap van de apartheid - al te gemakkelijk - toeschreef aan Abraham Kuyper. Bovendien spraken promotor Valentijn Hepp en de overige VU-hoogleraren hem destijds niet principieel tegen. 
           
Enige verwantschap bestond er dus wel tussen de ideeën van Kuyper en de door hem geïnspireerde calvinistische filosoof Herman Dooyeweerd enerzijds, en de Afrikaners anderzijds, stelt Schutte. Afrikaners die in Nederland waren opgeleid, beriepen zich opvallend vaak op denkbeelden die ze hier hadden opgedaan. 
           
Maar na de Tweede Wereldoorlog, toen Nederlanders de racistische ideologie van het nationaal-socialisme aan den lijve hadden ondervonden en het kolonialisme in diskrediet raakte, groeide de kloof tussen de VU en de Afrikaners. In 1972 kende de VU een eredoctoraat toe aan dr C.F. Beyers Naudé, een blanke predikant die zich in eigen land tegen de apartheid had gekeerd. De breuk werd definitief toen de VU in 1976 de banden met de universiteit van Potchefstroom verbrak, vanwege de apartheidsideologie van die universiteit.

door Jan Dirk Snel

Welkom bij Historisch Nieuwsblad!

Maak nu gratis kennis met de journalistiek van Historisch Nieuwsblad. In dit dossier hebben wij de mooiste verhalen uit ons archief voor u gebundeld. Lees bijvoorbeeld hoe de Stasi tijdens de Koude Oorlog spioneerde in Nederland, waarom we 1968 kunnen bestempelen als rampjaar en wat ooggetuigen van de Tachtigjarige Oorlog in hun dagboek schreven.