Contact | Adverteren | Login | Lezersservice

'Het Romeinse Rijk eindigde pas honderd jaar geleden'

dinsdag 12 september 2017

Vier historici over het oude Rome

Feitelijk eindigde het Romeinse Rijk niet met de val van Constantinopel in 1453, maar met het uiteenvallen van de laatste Europese keizerrijken aan het einde van de Eerste Wereldoorlog. Dat zei Anton van Hooff tijdens de collegedag Casa Romana, die Historisch Nieuwsblad op 11 september 2017 organiseerde in het Rijksmuseum van Oudheden. 

Door: Key Tengeler

Anton van Hooff, oudhistoricus, startte de dag met een stoomcursus over het Romeinse Rijk. In razend tempo bewoog hij zich door de Romeinse geschiedenis: van de stichting van Rome door Romulus en Remus in 753 voor Christus tot de val van het West-Romeinse Rijk in 476 na Christus onder de laatste keizer Romulus Augustulus.

Ook stelde Van Hooff dat met de val van de keizers van Pruisen, Oostenrijk-Hongarije en Rusland - tijdens en na de Eerste Wereldoorlog - pas definitief een einde aan het Romeinse Rijk kwam. Deze vorsten waren immers de laatste Europese leiders die de naam van de eerste Romeinse keizer hadden geërfd: Caesar.
 

De Frygische muts, die revolutionairen droegen tijdens de Franse Revolutie, stond in de Oudheid al symbool voor vrijheid

Van Hooff liet bovendien zien hoe belangrijk de Romeinse geschiedenis is geweest voor de ontwikkeling van Europa. De Frygische muts bijvoorbeeld, die tijdens de Franse Revolutie en de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog werd gedragen, stond in de Oudheid al symbool voor vrijheid. Zo kregen Romeinse slaven deze muts bij hun vrijlating. En de moordenaars van Caesar beeldden de muts af op munten om de boodschap uit te dragen dat zij het volk hadden bevrijd van een tiran. Van Hooff liet deze munten rondgaan langs het publiek.
 

Augustus’ sobere paleis

In de tweede lezing vertelde classicus David Rijser (Universiteit van Amsterdam) over het huis van keizer Augustus. De biograaf Suetonius beschrijft hoe sober het huis van de keizer is, maar dit staat in sterk contrast met het enorme paleis dat archeologen vonden op de Palatijn in Rome. Hoe valt dat te verklaren?

Augustus maakte een scheiding tussen zijn publieke huis en zijn privéhuis. In een wereld waarin elke Romeinse senator zijn huis inrichtte met zo veel pracht en praal als hij kon verzamelen, probeerde Augustus deugd en soberheid uit te stralen. Tegelijkertijd moest hij wel status kunnen afdwingen met een majestueus paleis. Door een scheiding te maken tussen publiek en privé kon hij beide doelen bereiken.
 

Wonen met de hele familie

Na de lunch vertelde archeologe en historica Saskia Stevens (Universiteit Utrecht) over het dagelijks leven van alle soorten en maten Romeinen. In de stad leefden Romeinen in villa’s, traditioneel ingedeelde huizen, of insula’s, een soort flatgebouwen van vier à vijf verdiepingen. Stevens bestreed de misvatting dat alleen arme mensen in insula’s woonden. Die huizen konden namelijk behoorlijk groot zijn en zich bovendien middenin de stad bevinden.

Stevens liet zien hoe de extended family van een rijke Romein eruit zag en hoe de leden met elkaar omgingen. De pater familias, de Don van de familie, deelde de lakens uit, terwijl zijn vrouw vooral goed was voor het baren van kinderen. De meisjes werden vanaf hun twaalfde uitgehuwelijkt en de jongens waren volwassen op hun vijftiende.
 

'Als je mij buiten de muren van Rome vindt, breng me dan terug naar mijn meester'

Slaven zorgden voor het huishouden en de opvoeding van de kinderen. Ze hadden het vaak niet gemakkelijk. Stevens liet een soort halsband zien, die door een slaaf was gedragen, met de tekst: ‘Als je mij buiten de muren van Rome vindt, breng me dan terug naar mijn meester.’

Toch konden slaven als ze werden vrijgelaten een prettig leven leiden. Grafinscripties laten zien dat vrijgelatenen, vaak met de hulp van hun vroegere meester, een succesvolle loopbaan konden hebben. Vaak meldden ze hun ambacht op hun grafsteen, bijvoorbeeld schoenmaker of bakker. De kinderen van vrijgelatenen hadden bovendien dezelfde status als andere vrijgeborenen en konden elk beroep uitvoeren dat ze maar wilden.
 

Dagelijks leven

Het laatste college werd verzorgd door de conservator van de collectie Klassieke Wereld en Provinciaal Romeins Nederland van het RMO, Ruurd Halbertsma. Hij zoomde in op een dag van 's ochtends tot 's avonds in een Romeins huishouden. De dag van een rijke Romein begon met een audiëntie met zijn cliënten, armere Romeinen die van hem afhankelijk waren. Zij wachtten buiten voor de deur voordat ze binnentraden in het atrium en hun patronus geschenken brachten of om hulp vroegen.


’s Middags genoten de Romeinen in hun beroemde badhuizen van hete stoombaden en wasten zij zich met olijfolie. ’s Avonds dineerden ze liggend nabij hun peristilium, een binnenplaats in hun huis. Uiteindelijk viel de nacht en trokken zij zich terug in hun soms erotisch beschilderde slaapvertrekken.

Evenementen
Historisch Nieuwsblad organiseert regelmatig evenementen, zoals de collegedagen of het Geschiedenis Festival.
Wilt u op de hoogte blijven van ons aanbod? Schrijf u zich dan in voor onze nieuwsbrief.
 

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief

Gouden Eeuw

Eerste Wereldoorlog

Tweede Wereldoorlog

VOC

Overvloed en onbehagen

'Een rijk geïllustreerd boek om eindeloos in te dwalen.'

€ 75,00 | Koop nu

Middeleeuwen