Contact | Adverteren | Login | Klantenservice | Privacy
Log in
Wachtwoord vergeten
maandag 7 mei 2012

Ed van Thijn: 'Boek Van der Boom misleidend'

door Anne Burgers

Van der Boom heeft 164 dagboeken geanalyseerd en concludeert dat Nederlanders – Joden en niet-Joden – sombere vermoedens hadden over wat er gebeurde in de kampen, maar dat men niet besefte dat de meeste slachtoffers bij aankomst werden vermoord. Volgens Van Thijn, die de oorlog als kind doorbracht op verschillende onderduikadressen en in kamp Westerbork, scheert Van der Boom ten onrechte alle Nederlanders over één kam. ‘De verzetsmensen waren niet gek, zij riskeerden hun leven omdat ze wel wisten wat er gebeurde in de kampen.’

Aan de vraag, of men wist dat gevangenen bij aankomst werden vermoord, hecht Van Thijn weinig waarde. ‘Er was geen tijd om je knopen te tellen. Wat doet het ertoe dat ze niet wisten of ze bij aankomst of na een paar weken werden vermoord?’ Volgens Van der Boom maakte dat wel degelijk uit: hierdoor dacht men dat er tijd was en dus een overlevingskans. Zowel veel Joden als niet-Joden meenden dat onderduiken gevaarlijker was dan meewerken. Dat zou verklaren waarom gehoorzaamheid aan de bezetter gebruikelijker was dan verzet.

Van der Boom neemt in zijn boek stelling tegen schrijver Ies Vuisje, die in Tegen beter weten in redeneert dat Nederlanders wel beschikten over heldere informatie over de Holocaust. Volgens Vuijsje heeft historicus Loe de Jong (1914-2005) bronnen gemanipuleerd om de waarheid hierover te verbergen. Van der Boom spreekt dit tegen en beschuldigt Vuijsje van laster. Vuijsje, aanwezig bij in het Verzetsmuseum, verdedigt zijn werk vanuit de zaal. ‘Ik heb de bronnen vergeleken met de interpretaties van Loe de Jong, op wetenschappelijke wijze. Als u dat als laster beschouwt, hoeft u geen zes jaar uit te trekken om een boek te schrijven, maar dan moet u naar de rechter stappen.’

Vanuit het publiek klinken meer kritische geluiden, bijvoorbeeld over de representativiteit van de 164 dagboeken. ‘De dagboekschrijvers zijn niet representatief. Zo zijn hoogopgeleide stedelingen oververtegenwoordigd,’ legt Van der Boom uit. ‘Maar de auteurs geven ook meningen uit hun omgeving weer. Bovendien vinden alle schrijvers het vreselijk wat er gebeurt, niet één heeft hierover andere ideeën: er zijn geen tegenstemmers. Zelfs een NSB-dagboekschrijver schrijft: iedereen haat ons, vooral vanwege de Jodenvervolging. Ik denk dat je op basis van zo’n algemene uitspraak een vrij harde conclusie kunt trekken. Als er een aanzienlijk aantal Nederlanders was geweest dat de Jodenvervolging ondersteunde, zou je dat terugvinden in de dagboeken. Dat is niet het geval.’

Van Thijn is het deels eens met Van der Boom. ‘Het algemene beeld dat Nederlanders wegkeken klopt niet. Wat hadden ze kunnen doen? Ze wisten weinig.’ Het probleem ligt volgens de voormalig burgemeester van Amsterdam elders. ‘Wat wist Londen? Wat wist de Nederlandse regering in ballingschap? Dat zijn brandende vragen waarop het boek niet ingaat en dat is misleidend.’ Van Thijn verwijst naar Loe de Jong, die aantoonde dat de regering al in 1942 kennisnam van de gruwelen die zich afspeelden in de kampen. ‘Waarom hebben Radio Oranje, Wilhelmina, de regering, niet één keer gezegd: gij zult onderduiken?’ Van der Boom bevestigt dat hij geen antwoord heeft op deze vraag. ‘Dat is een ander boek.’

Welkom bij Historisch Nieuwsblad!

Maak nu gratis kennis met de journalistiek van Historisch Nieuwsblad. In dit dossier hebben wij de mooiste verhalen uit ons archief voor u gebundeld. Lees bijvoorbeeld welke kant van Martin Luther King Amerika liever vergeet, waarom de Slag om Arnhem faliekant mislukte en hoe Willem van Oranje slim gebruikmaakte van propaganda.