Contact | Adverteren | Login | Klantenservice | Privacy
Log in
Wachtwoord vergeten
dinsdag 29 november 2011

‘Dood Van Gogh was ongeluk, geen moord'

Interview met auteurs spraakmakende biografie



29 november 2011 | Marloe van der Schrier

Dat de biografie zoveel media-aandacht zou genereren was ook voor beide heren een verrassing. Smith vraagt zichzelf hardop af: ‘Zou ik achteraf Van Goghs einde ook in het boek hebben opgenomen, als ik had geweten dat het alleen maar over ‘de moord’ zou gaan?’ Naifeh denkt van wel: ‘Hoewel we getwijfeld hebben, zou het niet passend zijn geweest een jaar later nog een boekje uit te brengen over zijn dood. Dan was dit verhaal niet af geweest. Bij de biografie hoort ook de afloop van Van Goghs leven.’

De twee auteurs waren gefascineerd door de persoon Van Gogh. Naifeh: ‘Ik ken geen andere schilder die wereldwijd zo gewaardeerd wordt. Van Azië tot Uruguay, iedereen wordt getroffen door zijn schilderijen.’ Eenmaal bezig met de biografie zagen Smith en Naifeh het als hun verantwoordelijkheid om te zorgen dat mensen van Gogh leren kennen als meer dan de man die ‘zijn oor afsneed, prachtige kunst maakte en tot slot zelfmoord pleegde.’

Vreemde jongen
Van Gogh is geboren in 1853 in het Brabantse dorp Zundert. Een protestantse gemeenschap in het overwegend katholieke Zuiden van Nederland. Van Gogh ontwikkelde zich tot een persoon met een moeilijke, maar volgens Smith en Naifeh intrigrerende persoonlijkheid. Volgens het tweetal was Van Gogh zelfs de sympathiekste man die ze kennen.

‘Het gezin schaamde zich voor de vreemde jongen. Zijn vader Dorus was predikant in Zundert en dus een voorbeeld voor de hele protestantse gemeenschap. Die geneerde zich voor Vincent, dus stuurden zijn ouders hem naar de kostschool’, aldus Naifeh. Later bleek dat hij ook in het familiebedrijf, dat handelde in kunst en prenten, niet kon aarden en ook daar niet aan de verwachtingen voldeed.

Wat moeilijk voor Van Gogh moet zijn is geweest is het feit dat zijn broer Theo er wel in slaagde om aan deze verwachtingen te voldoen. ‘Vincent schreef voortdurend brieven aan zijn broer, waarin hij adviezen gaf. Tegelijkertijd had hij geld en verf nodig,’ aldus Naifeh, ‘hij kon niet zonder zijn broer. Theo was zijn inspiratie, maar hij wilde van hem geen kritiek krijgen op zijn werk.’ Van Gogh was altijd op zoek naar waardering en erkenning. ‘Hij wilde altijd van iedereen het respect winnen. Verloor hij waardering, Dan deed hij nog veel harder zijn best om het weer terug te verdienen.’

‘Murder by accident’
Smith en Naifeh hebben in de hele wereld opzien gebaard met hun verklaring dat Van Gogh geen zeldmoord heeft gepleegd, zoals altijd werd aangenomen. Volgens de auteurs is Van Gogh per ongeluk door schooljongens in zijn buik geschoten. ‘Hoe noem je dat in het Nederlands, murder by accident?’, vraagt Smith. De auteurs vragen zich af of er in het Nederlands geen woorden zijn die onderscheid aanbrengen in soorten moord. Dat zou verklaren waarom veel media ten onrechte meldden dat Van Gogh is ‘vermoord’. Naifeh: ‘Wij hebben nooit gezegd dat hij doelbewust is vermoord. In ons boek staat dat hij per ongeluk in zijn buik is geschoten, maar absoluut niet met de bedoeling om hem te doden’. De verklaring voor de verkeerde berichtgeving geeft hijzelf: ‘“Van Gogh vermoord” is natuurlijk een sexy en aantrekkelijke kop, en dat is belangrijk voor de kranten.’

De auteurs hebben gedurende tien jaar onderzoek gedaan naar Van Gogh en hebben om een aantal redenen de veronderstelling dat hij per ongeluk is gedood. Een intelligent persoon als Van Gogh zou zich in een keer door zijn hoofd hebben geschoten, in plaats van door zijn buik. Daarnaast was er aan de rand van de schotwond geen brandwond. Schiet je van dichtbij, dan zal er altijd een schroeirandje zijn. Hieruit maken Naifeh en Smith op dat er van grotere afstand geschoten moet zijn, en dat zou heel onhandig zijn bij een zelfmoord.

Vlak voor zijn dood legde van Gogh een verklaring af aan de politie. ‘Niemand anders is verantwoordelijk voor deze daad.’ Volgens de auteurs reden genoeg om te denken dat dat juist wel het geval was. ‘Uit sympathie voor de jongens die erbij betrokken waren heeft hij hen in bescherming genomen.’

De theorie verklaart ook waarom er nooit een wapen is teruggevonden en waarom het leek alsof hij helemaal niet klaar was voor zelfmoord. Conclusie volgens Naifeh: ‘Voor ons is deze verklaring veel waarschijnlijker dan de zelfmoord, dat staat ook in ons boek. Maar er staat ook in ons boek dat we het nooit met volledige zekerheid kunnen zeggen.’

Van Gogh. De biografie
Stefan Naifeh & Gregory White Smith

39,95 euro

bestellen

Welkom bij Historisch Nieuwsblad!

Maak nu gratis kennis met de journalistiek van Historisch Nieuwsblad. In dit dossier hebben wij de mooiste verhalen uit ons archief voor u gebundeld. Lees bijvoorbeeld hoe de Stasi tijdens de Koude Oorlog spioneerde in Nederland, waarom we 1968 kunnen bestempelen als rampjaar en wat ooggetuigen van de Tachtigjarige Oorlog in hun dagboek schreven.