Contact | Adverteren | Login | Klantenservice | Privacy
Log in
Wachtwoord vergeten
dinsdag 14 juni 2011

‘Mao wist wat er gebeurde'

Interview met Frank Dikötter



14 juni 2011 | door Anika van de Wijngaard

‘Revolutie is geen gezellig etentje’. Deze uitspraak van Mao Zedong prijkt op de eerste bladzijde van het boek. ‘Revolutie is niet beleefd, het is gewelddadig,’ zegt Dikötter. ‘Al tijdens de tweede dag van mijn onderzoek ontdekte ik rapporten, waarbij ik me verbaasde over de hoeveelheid geweld die erin beschreven werd. Er was excessief veel geweld tijdens de Grote Sprong Voorwaarts. Voedsel was daarbij ook een wapen. Mensen werden ter dood verhongerd. Als je werkte dan kreeg je eten in de kantine. De zwakken, die in slaap waren gevallen of niet hard genoeg hadden doorgewerkt, kregen niets.’

Lange tijd was er over deze episode in de Chinese geschiedenis niet veel bekend en weigerde de overheid toegang te verschaffen in de Chinese archieven. Met de komst van de Olympische Spelen naar China in 2008 werd de staat welwillender en kon Dikötter gedeeltelijk inzage krijgen. Zes maanden bracht hij door in verscheidene archieven. Zijn boek is gebaseerd op meer dan duizend documenten. Daarnaast interviewde hij honderd mensen die de Grote Sprong Voorwaarts overleefden. ‘Honderd interviews is niet veel als je nagaat dat er 1,3 miljard mensen leven in China. Het is ernstig dat er zo weinig wordt verteld over deze periode in de geschiedenis. Chinezen zijn onwillig om te spreken over wat ze hebben meegemaakt. Ze hebben geleerd om zich stil te houden. Kritiek jegens de partij is niet toegestaan.’

Volgens Dikötter steekt de Chinese regering De Grote Sprong Voorwaarts nog steeds in de doofpot. De openheid waar Dikötter gebruik van wist te maken voor zijn onderzoek is inmiddels teruggeschroefd. ‘China is nog steeds een eenpartijstaat en de geschiedenis van de partij is belangrijk. Er mag geen smet komen op het blazoen van de partij. De Grote Sprong Voorwaarts is een tragedie die de Communistische Partij zelf heeft gecreëerd, maar met een vreemde logica probeert de partij zich ervan te distantiëren. Het wordt zelfs gebruikt ter legitimering van de macht.’

De Grote Sprong Voorwaarts zou van China een vooruitstrevende communistische grootmacht maken. Een belangrijke stap in het proces was de grootscheepse collectivisering in de industrie en op het platteland. ‘Door de collectivisering werden de boeren bij elkaar in communes gezet. Alles, het land maar ook de stoelen en eettafels in de kantine, waren opeens collectief goed. Je moet je voorstellen dat je op je eigen stoel zit en aan je eigen tafel eet, maar dat deze meubels plotseling niet meer aan jou toebehoren. Ook het voedsel dat je ooit produceerde op je eigen land behoort plotseling toe aan de commune.’

De bevolking werd overgeleverd aan immense armoede en hongersnood. In 1960 overleden er ongeveer tien miljoen Chinezen. In hoeverre wist Mao wat er zich afspeelde in China? ‘Dat is uiteraard een sleutelvraag. Niet alleen als we kijken naar Mao, maar ook naar andere dictators. Wist Hitler bijvoorbeeld wat zich afspeelde tijdens de Holocaust?’ antwoordt Dikotter. ‘In het geval van Mao is er duidelijk bewijs dat hij ervan wist. In 1959 werd een bijeenkomst gehouden waarbij er gesproken is over de tekorten aan voedsel. Mao heeft toen gezegd dat de helft van de boeren maar moest sterven als zo de andere helft een beter bestaan had.’

Het jaar 1961 was het absolute dieptepunt van de Grote Sprong Voorwaarts. De titel van de Nederlandse vertaling, Mao’s massamoord (de originele titel van het boek is The Great Famine) is volgens Dikötter juist gekozen, want ‘massamoord is wat hier plaatsvond’. Hoezeer Mao handelde uit ideologie of simpelweg belust was op macht, is volgens Dikötter een ingewikkeld vraagstuk. ‘Machthebbers met absolute macht zijn zeker belust op meer. Maar waarom willen ze macht? Wat willen ze ermee doen? Mao wist wat er gebeurde, maar bleef volharden. Hij was ervan overtuigd dat absolute macht nodig was om een betere samenleving te creëren. Hij zou de Sovjet-Unie verslaan. China zou de spil zijn van het communisme. Daarvoor moesten ook offers worden gebracht. De dood van anderen betekende niets. Mao kende zeker geen empathie.’

Dikötter probeert licht te werpen op de Chinese historie, maar er blijft veel verborgen. ‘Soms word ik ervan beticht de rol van het geweld tijdens de Grote Sprong Voorwaarts te overdrijven of dat het geschatte aantal doden, 45 miljoen, veel te groot is. Maar als je bedenkt dat deze cijfers afkomstig zijn uit documenten die in toegankelijke archieven te vinden zijn, dan moet je nagaan wat er nog te vinden is in de gesloten archieven. De archieven van de Communistische Partij bijvoorbeeld. Het kan alleen maar erger zijn.’

Frank Dikötter werkt op dit moment aan twee nieuwe boeken over de Maoïstische periode. Het vervolg op Mao’s massamoord zal gaan over de Culturele Revolutie in China.

Frank Dikötter, Mao's Massamoord is verkrijgbaar in onze webshop. Klik op de button:

bestellen

Welkom bij Historisch Nieuwsblad!

Maak nu gratis kennis met de journalistiek van Historisch Nieuwsblad. In dit dossier hebben wij de mooiste verhalen uit ons archief voor u gebundeld. Lees bijvoorbeeld hoe de Stasi tijdens de Koude Oorlog spioneerde in Nederland, waarom we 1968 kunnen bestempelen als rampjaar en wat ooggetuigen van de Tachtigjarige Oorlog in hun dagboek schreven.