Contact | Adverteren | Login | Lezersservice

'Ik was maar een schoolmeisje'

woensdag 20 april 2011

Wat bewoog vrouwen die tijdens de Tweede Wereldoorlog in het verzet gingen? Clairy Polak interviewde op dinsdag 19 april drie oud-verzetstrijdsters: Siet Gravendeel-Tammens, Gisela Wieberdink-Söhnlein en Louise van Santen. 'Van het een kwam het ander.'

Drie verzetsvrouwen vertellen hun verhaal

Eenzaam maar niet alleen

Vijftig jaar geleden overleed prinses Wilhelmina, die een halve eeuw lang koningin van alle ...Nederlanders was geweest. In 1948, vlak na de Tweede Wereldoorlog, deed ze afstand van de troon en maakte daarmee de weg vrij voor haar dochter Juliana. Ze...

€ 17,95 | Koop nu


20 april 2011 | door Anika van de Wijngaard

‘Het was iets in ons karakter waardoor we niet konden aanzien dat dit onrecht gebeurde,’ zegt de 97-jarige Siet Gravendaal-Tammens. Zij speelde een belangrijke rol in het Groningse verzet. Dat was in de eerste jaren van de oorlog nog niet georganiseerd. ‘Er was geen groep, je had slechts losse contacten. Mensen waarvan je dacht dat je ze wel kon vertrouwen,’ legt ze uit.

Wat bracht verzetsvrouwen ertoe in het verzet te gaan en hoe kwamen zij erin terecht? ‘Van het één kwam het ander,’ zegt Gravendeel-Tammens. Voor Louise van Santen (83) was dit ook het geval. ‘Ik ben erin gegleden,’ zegt ze. ‘Voor de oorlog was ik maar een gewoon schoolmeisje.’ Van Santen was bevriend met Gideon Boissevain van de verzetsgroep CS-6. Als joods meisje maakte zij de razzia mee in de Sarphatibuurt van Amsterdam en moest zij onderduiken. Via ‘Gie’ Boissevain kwam zij in contact met verzetsman Gerrit van der Veen. In een klein souterrain had Van der Veen de zogenaamde Persoonsbewijzencentrale opgezet, waarvoor Van Santen ging werken.

Gisela Wieberdink-Söhnlein (90) kan zich de razzia’s in Amsterdam ook nog goed herinneren. 'Ik kon ‘s nachts niet slapen van het geschreeuw en gehuil op straat. Toen een huisgenote in mijn studentenhuis mij vroeg of ik wilde meehelpen er iets aan te doen, antwoordde ik: nou, alsjeblieft.' Söhnlein raakte betrokken bij een verzetsgroep die onderduikhulp voor joodse kinderen organiseerde. Na de oorlog werd deze groep bekend als het Kindercomité.

In veel verzetsgroepen was sprake van een traditionele rolverdeling: alleen mannen deden het gewelddadige werk zoals overvallen en liquidaties. Maar Gravendeel-Tammens was actief betrokken bij de besluitvorming van de Groningse verzetsgroep. Zij stemde onder meer in met de liquidatie van een NSB’er. Nadien werden driehonderd mensen opgepakt als represaille van de Duitsers. ‘Wij wisten dat het risico bestond dat de Duitsers vergelding wilden. Maar het was ook een risico om het niet te doen. Ik heb geen spijt gehad.’

Alle drie de vrouwen werden op een zeker moment opgepakt. Söhnlein werd verraden door een echtpaar waar Joodse kinderen werden ondergebracht. De groep had al besloten het stel te liquideren. Söhnlein moest eerst de kinderen weghalen uit het huis, maar voor haar was het al te laat. Ze werd gearresteerd.

Ook alle leden van de Persoonsbewijzencentrale werden uiteindelijk opgepakt door de Duitsers. Ook hier was verraad in het spel. ‘Geheimen bleven heel slecht bewaard binnen onze groep,’ vertelt Van Santen. De mannen werden doodgeschoten en de vrouwen gevangengezet. Van Santen kwam alleen in een cel te zitten. Tijdens haar gevangenschap werd haar aangeboden voor de Duitsers te werken. ‘Ik dacht bij mezelf: als ik hier ooit uit wil komen dan moet ik het aanbod aannemen en weglopen.’ Zo ontsnapte ze. Na de oorlog wilde Van Santen lange tijd niet over de oorlog spreken: ‘Uit schuldgevoel omdat ik het wel had overleefd en de anderen niet.’

De drie verzetsvrouwen hopen dat de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend blijft. Gravendeel-Tammens vindt dat er lessen moeten worden getrokken uit de bezettingstijd. 'Ook nu is er weer meer intolerantie,' zegt zij. Volgens Van Santen moet herdenken wel 'spontaan' gebeuren mag het geen verplichting worden. 'Het is geschiedenis.'

Het interview vond plaats in het kader van 'Helden en Schurken 2', een serie bijeenkomsten in het Verzetsmuseum in Amsterdam, dat dit voorjaar wordt georganiseerd in samenwerking met Historisch Nieuwsblad, het NIOD en NTR/VPRO. Er zijn nog twee bijeenkomsten gepland. Kijk hier voor meer informatie

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief

Iedereen was er

Renate Rubenstein vierde haar vijftigste verjaardag op 16 november 1979 met een diner dat ...in een kleine kring legendarisch werd. Peter Schat speelde piano, Peter Vos en Maarten Biesheuvel zongen, Norbert Elias en Karel van het Reve speechten, Bram de...

€ 19,99 | Koop nu

Gouden Eeuw

Eerste Wereldoorlog

Tweede Wereldoorlog

VOC

Overvloed en onbehagen

'Een rijk geïllustreerd boek om eindeloos in te dwalen.'

€ 75,00 | Koop nu

Middeleeuwen

Alleen omdat ik een Van Hall ben

'Hij loopt niet in de rails van de ambtenaar en werkt niet aan zijn imago, zoals de politicus. ...Hij is een zakenman,' aldus Emma van Hall-Nijhoff vlak na het gedwongen aftreden van haar man Gijs van Hall als burgemeester van Amsterdam. De gevierde...

€ 29,95 | Koop nu