Contact | Adverteren | Login | Lezersservice

Directeuren Nationaal Historisch Museum zetten geschiedenis bij grofvuil

dinsdag 23 juni 2009

Erik Schilp en Valentijn Byvanck zijn benoemd tot directeuren van het Nationaal Historisch Museum. Om te zien wat Nederland te wachten staat, onderwierp Historisch Nieuwsblad hun huidige musea in Enkhuizen en Middelburg aan de Museumtest. Die zien er hip uit, maar vertellen niets over geschiedenis. De uitslag: twee dikke onvoldoendes.

Het grote Geschiedenis Doeboek

Wil je weten hoe je in de Middeleeuwen een ridder werd? En waarom Lodewijk XIV zich nooit ...waste? En weet jij hoe lang de kortste oorlog ooit duurde? Het grote Geschiedenis Doeboek staat boordevol weetjes, puzzels en leuke doe-dingen! Lees alles...

€ 12,50 | Koop nu


door Marchien den Hertog en Bas Kromhout

De vissershuisjes liggen er verwaarloosd bij. De dakgoten hangen vol spinnenwebben, de verf bladdert van de muren en het kinderspeelgoed is kapot. Niks geen schoongeschrobde Hollandse straatjes. In lege huisjes hangen kale peertjes aan een snoer. Dan stuiten we op een huisje dat wel is ingericht: van boven tot onder zijn de muren geairbrusht met ‘Delfts blauwe’ voorstellingen van molens, tulpen én modernere iconen, waaronder een dame in bikini. Verderop hangen koptelefoons waaruit ondefinieerbare herrie schalt. We snappen er niks van: wat heeft dit met de geschiedenis van de Zuiderzee te maken?

Toen Erik Schilp (41) in 2006 directeur werd van het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen, besloot hij ‘af te rekenen’ met het oude concept, waarin de oude visserscultuur centraal stond. Schilp deed historische collecties de deur uit en kocht zoveel mogelijk moderne kunst en design. Want, zei Schilp, ‘een museum dat de geschiedenis laat zien, is een dood museum’.

Nu is Schilp gevraagd om het Nationaal Historisch Museum op poten te zetten. Hij krijgt daarbij hulp van Valentijn Byvanck (44), momenteel nog directeur van het Zeeuws Museum in Middelburg. Ook Byvanck nam zijn museum radicaal onder handen en verving de historische tentoonstelling door een mix van oude en moderne kunst.

Die aanpak kan op bijval rekenen in Den Haag. Atzo Nicolaï, VVD-kamerlid en voorzitter van de raad van toezicht van het Nationaal Historisch Museum, roemt de ‘verrassende en tegendraadse werkwijze’ van de twee kersverse directeuren. Minister Plasterk van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen prijst hun ‘culturele ondernemerschap’. Maar hebben Schilp en Byvanck iets te bieden aan historisch geïnteresseerde bezoekers?

Om dat te onderzoeken haalde Historisch Nieuwsblad de Museumtest van stal. Zes jaargangen hebben we telkens tien historische musea in binnen- en buitenland gekeurd op hun publieksvriendelijkheid, presentatie en vooral: het historische verhaal dat ze vertellen. Aan het eindcijfer kunt u zien, of een museum uw bezoek waard is.

Stripshow
Als we het Zeeuws Museum betreden schalt technomuziek ons tegemoet vanaf de modeafdeling. In de zogenaamde Wonderkamers zijn allerlei rariteiten uitgestald: mineralen, beesten op sterk water, oosterse krissen, oude munten. Ook enkele historische voorwerpen zijn er te zien, zoals een stuk aardewerk afkomstig uit een scheepswrak en een negentiende-eeuwse tabaksdoos met handtekening van zeeheld Van Speyk. Het verhaal achter deze voorwerpen, over de personen en gebeurtenissen waarmee ze zijn verbonden, ontbreekt.

Op de speciale geschiedenisafdeling staan Romeinse votiefstenen er prachtig bij. Over de Romeinen zelf en hun contacten met de plaatselijke bevolking vernemen we niets. Zo staat het hele Zeeuws Museum vol mooie spullen, zonder context. De enige uitzondering is de zaal met zestiende-eeuwse wandtapijten van zeeslagen. Via een interactief scherm kunnen we informatie oproepen over de verschillende details en de Tachtigjarige Oorlog. Ook wordt er een film vertoond met een heldhaftige boodschap: ‘De strijd zit de Zeeuwen in het bloed.’ Het eeuwige gevecht tegen het water komt er in het Zeeuws Museum echter bekaaid vanaf.

Wel besteedt Byvanck aandacht aan mode. Moderne couturiers hebben kleren gemaakt met stoffen en patronen die doen denken aan Zeeuwse klederdracht. Van de oorspronkelijke kledij geen spoor. Verder is er een filmpje te zien dat in Zeeland voor ophef heeft gezorgd, omdat daarin een jonge man en vrouw hun traditionele kleren laag voor laag afstropen. Deze Strip Show 1850 is een leuke vondst, maar blijft bij effectbejag zonder inhoud. Het is dit gebrek aan een historisch verhaal dat het Zeeuws Museum de das omdoet. Eindoordeel: een 4,5.

Elitair
Het Zuiderzeemuseum lijdt aan hetzelfde euvel. Dit museum heeft twee delen: het oude, wat verwaarloosde Buitenmuseum met vissershuisjes en oude ambachten, en een glimmend Binnenmuseum vol duur design. De expositie Schatten van de Zuiderzee toont voorwerpen uit de collectie. De ordening is niet chronologisch, maar vooral esthetisch. Soort staat bij soort: vijf zilveren tasjes, tien beschilderde sleeën, honderd ansichtkaarten. Net als in Middelburg wordt ook hier haute couture getoond die is geïnspireerd op klederdracht, maar dit keer wel samen met de oorspronkelijke visserskostuums.

Toch ontbreekt ook hier een heldere historische uitleg. We worden totaal aan ons lot overgelaten als het erom gaat verbanden te leggen tussen de getoonde voorwerpen en het Zuiderzeeverleden. Schilp noemt dit ‘laagdrempelig’, maar het is juist vreselijk elitair. Postmoderne onzin waar we niets wijzer van worden. Het Zuiderzeemuseum verdient niet meer dan een 4.

Schilp en Byvanck houden van lekker fris, lekker gek, lekker stout. Ze zijn dol op kunst en design. Dat mag, maar een historisch museum moet ook een verhaal vertellen, met een kop, een ontwikkeling en een staart. De bezoekers van het toekomstige Nationaal Historisch Museum hebben er recht op iets te weten komen over de herkomst en ontwikkeling van Nederland.

Het ziet er niet naar uit dat de twee directeuren die nu zijn aangesteld die geschiedenis willen vertellen. ‘Iemand die het alleen over vroeger heeft, gaat gauw vervelen,’ zo lezen we in Schilps Zuiderzeemuseum, en: ‘Het verleden moet zich bescheiden opstellen.’ Wie wil er nou een directeur van een Nationaal Historisch Museum, die helemaal niet van geschiedenis houdt?

Voor de volledige uitslag van deze Museumtest, kijk op www.historischnieuwsblad.nl

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief

Een kleine stad bij Auschwitz

Het stadje Bedzin in Zuid-Polen ligt amper dertig kilometer van Auschwitz. Ongeveer 85.000 ...joden uit die streek zijn naar Auschwitz gedeporteerd en daar vergast. Mary Fulbrook gaat na wat er in Bedzin precies is gebeurd tussen het najaar van 1939 en de...

€ 29,90 | Koop nu

Gouden Eeuw

Eerste Wereldoorlog

Tweede Wereldoorlog

VOC

Overvloed en onbehagen

'Een rijk geïllustreerd boek om eindeloos in te dwalen.'

€ 75,00 | Koop nu

Middeleeuwen

Historische Scheurkalender 2018

De Historische Scheurkalender verrast u elke dag met een nieuwe anekdote, een bijzonder feitje ...of een antwoord op een geschiedkundige vraag. Zo leert u elke dag een stukje meer over de geschiedenis. Een aanwinst voor iedere geschiedenisliefhebber. 

€ 15,99 | Koop nu