Contact | Adverteren | Login | Lezersservice

Rookbom huwelijk Beatrix kwam niet van provo

maandag 4 mei 2009

De rookbom die op 10 maart 1966 het huwelijk van prinses Beatrix en Claus von Amsberg verstoorde, wordt doorgaans toegeschreven aan de vooraanstaande Provo Peter Bronkhorst. Ten onrechte. De ware bommengooiers waren niet eens echte provo’s.

Beatrix

'We gaan het serieus aanpakken,' zei Beatrix vlak voor ze de troon besteeg. Serieuzer dan ...haar ouders, die de monarchie met hun huwelijk van onzekerheid en nonchalance aan het wankelen hadden gebracht. Met bijna benauwende plichtsbetrachting, een...

€ 14,39 | Koop nu



‘Ik stak hem met een sigaret aan en Jaap gaf hem een slinger, richting de koets. Direct daarna werden we gearresteerd.’ Uit het aanzienlijke, inmiddels vergeelde dossier dat Lia de Wilde (66) in de loop der jaren heeft verzameld, trekt ze het vonnis dat de Hoge Raad uitsprak tegen haar en haar toenmalige echtgenoot, Jaap Zander. Twee weken gevangenisstraf, wegens ‘het afsteken van ernstvuurwerk.’

Vorig jaar overleed Peter Bronkhorst, een Provo van het eerste uur. In zijn necrologieën memoreerden verschillende media hem als de man die de beroemde rookbom gooide. ‘Toen ik die stukken las, was ik toch wel even verbaasd. Ík heb er tenslotte voor in de gevangenis gezeten,’ vertelt De Wilde. In een tijd waarin actieverledens de politiek op zijn kop zetten, benadrukt ze dat ze geen held wil zijn. ‘Ik wil alleen iets rechtzetten. Ik heb begrepen dat Peter er wel bij was, die dag. Maar hij is uiteindelijk uit de handen van de politie gebleven.’

De Wilde vervolgt: ‘We waren helemaal geen Provo’s, maar we waren bevriend met Provo Kees Hoekert. Zo hingen we er een beetje tegenaan’. Met haar man Jaap Zander woonde ze in die periode in de Kleine Wittenburgerstraat, vlakbij de boot van Hoekert. ‘Dáár hebben we de beroemde bom gekregen en vanaf daar zijn we ook naar de Raadhuisstraat gelopen, terwijl we ons als keurig echtpaar voordeden – en dat waren we natuurlijk ook.’

Bij het beeld van de Dokwerker verzamelde zich op die gure ochtend in 1966 een aanzienlijke groep provo’s en sympathisanten die richting de plechtigheid wilden marcheren, onderwijl rookbommetjes afstekend. Roel van Duijn, een van de oprichters van Provo, herinnert zich de angstige agressie van de rechercheurs en leden van de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) die de demonstratie uiteen probeerden te slaan: ‘Bij de charges slaakten ze kreten als “Sla ze dood!” en “Laat dat tuig doodbloeden!”.’

Terwijl de veldslag tussen politie en provo’s in alle hevigheid voortwoedde, mengden Jaap en Lia Zander zich tussen het publiek in de Raadhuisstraat. In de galerijen vonden schermutselingen plaats tussen rechercheurs en demonstranten. Er gingen enkele rookbommetjes af, maar het effect daarvan was gering. Dit in tegenstelling tot de bom die de Zanders bij zich hadden. Toen de huwelijksstoet langskwam, stak Lia Zander de bom aan, waarna Jaap hem over de hoofden van het publiek midden in de stoet gooide. Voor ze het wisten, werden ze hardhandig in de houdgreep genomen. Na bijna twee jaar procederen moest het echtpaar Zander uiteindelijk twee weken de cel in.

Jaap en Lia Zander waren naar eigen zeggen dus geen provo’s. Toch zijn de drie begrippen ‘huwelijk’, ‘rookbom’ en ‘Provo’ in het Nederlandse collectieve geheugen onlosmakelijk met elkaar verbonden. Historicus Niek Pas promoveerde in 2003 op Imaazje! De verbeelding van Provo (1965-1967). Hij zegt: ‘Er waren natuurlijk veel meer betogers aanwezig die dag. De aandacht was echter gevestigd op Provo: de beweging was op dat moment een herkenbaar begrip, een soort etiket.’ Pas denkt dat dit de reden is dat mensen de begrippen ‘Provo’ en ‘rookbom’ tot op de dag van vandaag in één adem blijven noemen. ‘Het is een mechanisme om grip te krijgen op de geschiedenis.’

De berichten in de pers naar aanleiding van het overlijden van Peter Bronkhorst tonen eens te meer aan hoe diepgeworteld de misvattingen over de rookbom van 1966 zijn. De eerste mededeling - ‘Rookbomgooier huwelijk Beatrix en Claus overleden’ - werd klakkeloos door andere media overgenomen. Lia Zander, die inmiddels De Wilde heet, is verbolgen over journalisten die hun feiten niet checken: ‘We gooiden die rookbom destijds omdat er iets moest gebeuren die dag, niet om in de geschiedenisboeken te komen. Maar dat wil niet zeggen dat ze het verkeerd mogen opschrijven.’

door Sandra Evers en Janno Lanjouw

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief

Het land van Beatrix

`Als vandaag iets zeker is, dan is het een gevoel van onzekerheid, sprak Beatrix bij haar ...inhuldiging in 1980. Hier begint het verhaal van een tevreden natie die uit haar comfortzone werd getrokken door een hardhandige confrontatie met internationale...

€ 9,59 | Koop nu

Gouden Eeuw

Eerste Wereldoorlog

Tweede Wereldoorlog

VOC

Passendale

'Een nieuwe imposante en huiveringwekkende beschrijving van de meest verschrikkelijke veldslag ...die ooit heeft plaatsgevonden.'

€ 34,99 | Koop nu

Middeleeuwen

Provo!

De anarchistische provo’s schudden Nederland halverwege de jaren zestig flink op. Even ...was iedereen geschokt, maar al snel omarmde de commercie de beweging, zo laat Niek Pas zien. Nederland kreeg een ‘Witte Glazenplan’ en ‘provo-capes’ met een...

€ 19,95 | Koop nu