Contact | Adverteren | Login | Lezersservice

In beeld: Overvloed en onbehagen

Klassieker Simon Schama jubileert

Het ging de Nederlandse regenten in de zeventiende eeuw goed. Bijna te goed, ze werden er zelf zenuwachtig van. Over hun ongemak schreef Simon Schama de klassieker Overvloed en onbehagen (The Embarrassment of Riches), die dertig jaar geleden uitkwam. De onlangs verschenen, rijk geïllustreerde jubileumeditie is Boek van de Maand bij Historisch Nieuwsblad. Het boek staat vol prachtige observaties. Bijvoorbeeld deze: wat is Nederlanderschap? Schama: ‘Het onder Gods hoede omzetten van rampspoed in fortuin, zwakte in kracht, water in land, modder in goud.’ Bekijk hier een beeldessay uit ons juninummer over het welvarende bestaan van burgers in de Gouden Eeuw. Ondanks een veilig bestaan waren ze voortdurend bang alles kwijt te raken.

Overvloed en onbehagen

Dertig jaar geleden verscheen Overvloed en onbehagen van de geliefde historicus Simon Schama. ...Het boek betekende zijn wereldwijde doorbraak en groeide uit tot een klassieker over de culturele en sociale geschiedenis van Nederland in de zeventiende eeuw....

€ 75,00 | Koop nu

Rijkeluiszoontje

Zijn vader Andries laat zich nog in stemmig zwart afbeelden, maar deze Gerard Bicker toont zijn kleurige kledij als teken van rijkdom. Schilderij uit 1642 van Bartholomeus van der Helst.


Leerzame straffen

De regenten van het Tuchthuis zien toe op de heropvoeding van leeglopers, klaplopers, landlopers en andere nietsnutten tot nijvere, verantwoordelijke leden van de maatschappij.


Bang voor een ramp

Deze prent getuigt van de angst voor overstroming. Mercurius, de god van de handel, leest voor aan zijn toehoorders. Onder hen de personificaties van overvloed, Mars en Ceres.







Ook calvinisten pronken stiekem met hun rijkdom, bijvoorbeeld met een zeer luxueus uitgevoerd zoutvat, zoals hiernaast.







Tulpenmanie

4200 gulden kost een tulp op het hoogtepunt van de tulpenmanie, een hausse in de tulpenhandel. Dat is vijftien tot twintig keer het jaarsalaris van een geschoolde arbeider. De instorting van de tulpenmarkt in 1637 wordt gezien als de eerste economische bubbel.
 

Iedereen een paleis

De zeventiende-eeuwse stadshistoricus Melchior Fokkens schrijft: ‘De
huyzen zijn hier van binnen met overkostelijkke vercierzelen gemaakt,
dat eer Koninks Palleyzen dan Koopluyden huyzen gelijkken.’

Kostbare kleding

Op de Musicerende familie van Pieter de Hooch uit 1663 is het dure goed uit de koloniën niet te onderscheiden van de Amsterdamse producten. Schama: ‘Omdat dit ongetwijfeld een in opdracht geschilderd familieportret is, wordt weinig moeite gedaan de rijkdom te verhullen.’

Te veel oog voor calvinisten
 

Lof en kritiek

Niet iedereen was enthousiast over Overvloed en onbehagen van Simon Schama. Behalve veel lof, heeft Simon Schama ook kritiek gekregen. Sommige historici verwijten hem dat hij vooral de identiteit van de rijke en calvinistische burgerij van Holland beschrijft, terwijl bijvoorbeeld bijna de helft van de bevolking katholiek was. Ook gebruikt hij soms achttiendeeeuwse bronnen om zeventiende-eeuwse fenomenen te beschrijven.


Opgeblazen

Volgens Simon Schama leidt de oorlog tegen Spanje tot een eigen identiteit van de opstandige Nederlanden. Schama: ‘Eén ding is zeker: het sterk ontwikkelde nationale gevoel was het gevolg, niet de oorzaak van de opstand tegen Spanje.’ Op dit schilderij is het Spaanse admiraalsschip te zien dat ontploft tijdens de succesvolle aanval van Nederlandse schepen op de Spaanse vloot bij Gibraltar, in 1607.


Slecht voorteken?

Schama: ‘In het hele scala van voortekenen en voorboden was het bijzondere van de gestrande walvis dat hij met zijn imposante lijf associaties met rijkdommen opriep en er tegelijk aan herinnerde dat deze rijkdommen als straf teloor konden gaan.’


Poetsdwang

Schama: ‘In huis heerste een bijna militaire schoonmaaktucht volgens een uiterst gedetailleerd en strak tijdschema – een heel domein van menselijke activiteit dat tot in de details was omschreven.’


Onberispelijk

De stoep voor het huis, de hal en de binnenplaats moesten iedere ochtend worden geschrobd.


Wereld op zijn kop
 

Huishoudens van Jan Steen

Schama: ‘De komische schok van Jan Steens chaotische huishoudens was dat ze de grens tussen huizen van plezier en huizen van deugd ophieven. Het vuil van de wereld is het gewijde huis binnengedrongen, terwijl de hoeders van dat huis zuipen of in een dronkenmansroes verzonken zijn. Bij verminderde waakzaamheid kan de zonde “materie op de verkeerde plaats” doen belanden en tucht vervangen door losbandigheid, reinheid door vuil.’

Slecht voorbeeld

De schilderijen van Jan Steen zitten vol symboliek. Een gezin lapt alles aan de laars wat tijdens de preek over het goede huishouden te horen is.


Ketelschuurster

Schama: ‘Het goed onderhouden huis was de plaats waar de smerige wereld werd onderworpen aan eindeloze morele en lichamelijke zuiveringen.’

12.508
liter bier per dag gaat erdoorheen in Haarlem. Schama: ‘Op karikaturen werden Nederlanders weergegeven als zwelgers en zuipers.’





Na de Slag bij Chatham in 1667 krijgt Michiel de Ruyter deze  overwinningsbeker. De roes is groot. Schama: ‘Zelfs de meest voor hoogmoed beduchte predikant liet zich weleens tot grootspraak verleiden.’









Boek van de Maand

In juli en augustus is de rijk geïllustreerde jubileumeditie van Overvloed en onbehagen Boek van de Maand bij Historisch Nieuwsblad.
Bestel dit boek zonder verzendkosten in onze webshop.

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief

Gouden Eeuw

Eerste Wereldoorlog

Tweede Wereldoorlog

VOC

Middeleeuwen