Contact | Adverteren | Login | Klantenservice | Privacy
Log in
Wachtwoord vergeten

Zoni Weisz over de Holocaust van Roma en Sinti

‘Ons volk is bijna verslonden door de nazi-ideologie’

Tijdens de Tweede Wereldoorlog is meer dan 25 procent van de Europese Roma en Sinti omgebracht. De Nederlandse Sinto Zoni Weisz (1937) wist als jongen van zeven op miraculeuze wijze aan het transport naar Auschwitz te ontsnappen. Zijn ouders, broertje en zusjes overleefden de oorlog niet. Onlangs tekende Weisz zijn levensverhaal op in Zoni. De vergeten Holocaust. ‘Mijn vader schreeuwde nog uit de wagon: Moezla, zorg goed voor mijn jongen!’

Zoni. De vergeten Holocaust

€ 19,99

Zoni is de aangrijpende autobiografie van een zeer bijzondere Holocaust-overlevende: Zoni ...Weisz. Hij is een man van twee werelden: Nederland en de Sinto-cultuur. Ongeveer een half miljoen zigeuners werden in de Tweede Wereldoorlog gedood door de...

€ 19,99 | Koop nu

Door: Marjanne Romkes-Foppen
 
Waarom heeft u dit boek geschreven?
‘Omdat ik het gevoel had dat ik het een keer moest doen, ook voor mijn ouders, zusjes en broertje. Heel weinig mensen weten iets over de genocide op Sinti en Roma. Hoeveel mensen zouden er weten dat 500.000 mensen van ons zijn vermoord in de oorlog? Hoe meer mensen het lezen, hoe meer begrip er ook komt. En dat is heel belangrijk.’
 
In uw boek geeft u ook aandacht voor de geschiedenis en cultuur van de  Sinti en Roma. Is dat een bewuste keuze?
‘Jazeker. Wij hebben een oudere geschiedenis dan de Nederlandse geschiedenis. Onze taal en veel van onze gebruiken zijn door de eeuwen heen bewaard gebleven. Dat realiseren veel mensen zich niet, dus het is goed om dat ook voor het voetlicht te werpen. Wij hebben door de eeuwen heen te maken gehad met uitsluiting en vervolging, dus de vervolging in de naziperiode was aanvankelijk niets nieuws. Maar dat het zo gruwelijk zou zijn had natuurlijk niemand voorzien.’
 
Hoe komt het volgens u dat deze geschiedenis een vergeten geschiedenis is geworden?
‘Om een heleboel redenen. Al tijdens de Neurenbergse Processen was er nauwelijks aandacht voor Sinti en Roma en hun lot tijdens de naziperiode. Daar komt bij dat wij niet georganiseerd waren. Heel veel Sinti en Roma waren analfabeet, ze organiseerden zich niet en traden ook niet naar buiten.

Bovendien is het binnen onze cultuur niet gebruikelijk om te spreken over dit soort gruwelijkheden met buitenstaanders. Ik ben een van de weinigen die dat wel doet.’
 
Hoe komt het dat na de gerichte actie tegen Roma en Sinti een deel van de gearresteerden toch nog vrijkwam?
‘Iedereen die er zigeunerachtig uitzag werd opgepakt. Onder de gearresteerden waren ook Nederlandse reizigers. Sinti en Roma zijn een etnische groep, net als de Joden. Maar reizigers zijn Nederlanders die in een woonwagen wonen. Dat onderscheid is in eerste instantie niet gemaakt. Pas in Westerbork werd weer een selectie toegepast waardoor de reizigers vrijkwamen. Daarnaast zijn Roma-families vrijgelaten uit landen die een bondgenootschap hadden met Duitsland, zoals Italië.’
 
Wat gebeurde met de overgebleven groep?                                                                                                                        
‘Na de selectie bleven er 250 mensen over, die zijn gedeporteerd naar Auschwitz-Birkenau. De omstandigheden daar waren verschrikkelijk. Mijn vader is overleden in Mittelbau-Dora, terwijl hij werkte aan de productie van V1’s en V2’s. Het was daar Vernichtung durch Arbeit.’
 
Wat houdt de term Porajmos in?
‘De Porajmos is het equivalent van de Holocaust. Het is een woord dat voornamelijk door Roma gebruikt wordt, maar ik heb het me ook min of meer toegeëigend. Het betekent verslinding: ons volk is bijna verslonden door de nazi-ideologie. We hanteren dan het getal van 500.000 doden, maar in Europa woonden ook veel Roma en Sinti die niet geregistreerd waren. Dan is er geen hond die je mist, je hebt geen bestaan op papier. Toen ik wilde trouwen bleek dat ook ik officieel niet bestond.’
 
U bent u als woordvoerder van Sinti en Roma naar voren getreden. U hebt gesproken voor het Duits parlement en recentelijk tijdens de Holocaust Memorial Day voor de VN. Waarom?
‘Dat was begin jaren negentig. Ik had carrière gemaakt. Mensen die zo hard werken om te vergeten, hè? Maar de tijd haalt je in en dan kun je het niet meer tegenhouden. Je draagt het je hele leven met je mee, dat is een soort ballast die altijd aanwezig is. Zo’n trauma dat je als kind meemaakt is onuitwisbaar. Ik voel me verplicht erover te praten omdat mensen het moeten weten. Dat ben ik verplicht aan degenen die vermoord zijn en aan de Roma en Sinti nu.’

Meer weten?
Bekijk een digitale tentoonstelling met persoonlijke verhalen van Roma- en Sintikinderen die tijdens de Tweede Wereldoorlog slachtoffer werden van de vervolging.

Bestellen?
Zoni Weisz
Zoni. De vergeten Holocaust
€ 19,99

Afbeelding: Sinti-familie (Dokumentations- und Kulturzentrum Deutscher Sinti und Roma)
 

Welkom bij Historisch Nieuwsblad!

Maak nu gratis kennis met de journalistiek van Historisch Nieuwsblad. In dit dossier hebben wij de mooiste verhalen uit ons archief voor u gebundeld. Lees bijvoorbeeld hoe de Stasi tijdens de Koude Oorlog spioneerde in Nederland, waarom we 1968 kunnen bestempelen als rampjaar en wat ooggetuigen van de Tachtigjarige Oorlog in hun dagboek schreven.