Contact | Adverteren | Login | Klantenservice | Privacy
Log in
Wachtwoord vergeten
donderdag 8 november 2018

Voorpublicatie: Anna van Saksen - Femke Deen

Ruzie met de schoonfamilie

Door: Femke Deen
Met deze knop kunt u artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier om in te loggen.

Anna van Saksen was een eigenzinnige en intelligente vrouw, maar nadat ze trouwde met Willem van Oranje zakte ze weg in waanzin. Vorige generaties historici verketterden haar als verdorven en egoïstisch, maar haar biograaf Femke Deen laat zien dat Anna goede redenen had om opstandig te zijn. Een fragment waarin de problemen tussen Anna en haar schoonfamilie pijnlijk duidelijk worden.

Op 22 april 1567 reed langzaam een lange stoet van karren en wagens de drie bruggen over die de binnenplaats van het kasteel scheidde van het stadje Breda. Hoog opgestapeld, onder doeken verstopt voor begerige ogen, lagen de kostbaarheden die Willem en Anna in de loop van hun leven hadden verzameld: tientallen immense wandtapijten, fijn porseleinen servies, vergulde kandelaars, gouden en zilveren bekers, borden, schalen en vazen, en ook de coupe met daarop een gravure van de slag bij Pavia in 1525, die nog van Hendrik III van Nassau was geweest, de oom van Willem van Oranje. Zelfs de damasten gordijnen gingen mee, net als een aantal bedden waarvan de hoofdeindes waren versierd met het fijnste houtsnijwerk, en twee kostbare veldbedden, omspannen met gouden doeken die waren geborduurd met zilverdraad en versierd met gouden franjes.

Elf dagen eerder was Willem vanuit Antwerpen naar Breda gereisd – waarschijnlijk in gezelschap van Anna. Hun paleis te Brussel hadden ze niet meer kunnen bezoeken: daar bleven de Tuin der Lusten van Jheronimus Bosch en de onbetaalbare wandtapijten dus hangen. Verloren stonden op de galerij van de tweede verdieping de kostbare schaakspellen waar bezoekers van Anna en Willem voorheen de tijd mee doodden. Ergens in een hoek lagen de rackets voor het kaatsspel.

Het was voorjaar, de wegen waren redelijk goed berijdbaar en de reis ging voorspoedig. Twee weken na hun vertrek uit Breda reden Anna en Willem de bochtige weg op naar het kasteel te Dillenburg, dat hoog boven het dorpje met zijn witte vakwerkhuisjes uittorende. De volgeladen wagens waren enkele dagen eerder gekomen: de hofhouding van Willem en Anna was een paar dagen gestopt te Siegen, op een paar uur afstand van Dillenburg.

Dit was Anna’s nieuwe horizon na de bedrijvigheid van Breda en Brussel: beboste heuvels die zich oneindig uitstrekten rondom het kasteel in verschillende tinten groengrijs. De net ontloken, frisgroene bladeren van de loofbomen mengden zich met het zwartgroen van de hoge sparren. Op stralende dagen oogden de bossen als een vriendelijk woud, maar in de winter en herfst staken de spookachtige skeletten van de loofbomen door het donkergroen van de naaldbomen en leken de heuvels ongenaakbaar en woest. De verder gelegen heuvels verdwenen soms bijna geheel achter mist en regen.
 

En dan bemoeien de Nassaus zich ook nog met Anna's alcoholgebruik

Het leven op slot Dillenburg beviel Anna slecht. Niet langer maakten zij en haar echtgenoot de dienst uit, al kregen ze de twee mooiste vertrekken toegewezen. De hofhoudingen van Jan van Nassau en Willem van Oranje werden noodgedwongen samengevoegd. Ongeveer honderd hovelingen hadden Oranje en Anna meegenomen: daarmee werd het aantal inwoners van het hof van Jan van Nassau in één klap verdubbeld. Het samengestelde hof was gedwongen zuiniger te leven. De kostbaarheden die Anna en Willem hadden meegenomen, waren voorlopig hun enige bezit. Ze waren afgesneden van hun belangrijkste bron van inkomsten: de renten op hun bezittingen in de Nederlanden. Jan van Nassau stond borg, maar hij was een stuk zuiniger dan zijn oudere broer. Hij hield vanaf het begin precies bij wat hij zijn broer had voorgeschoten en geleend.

Niet alleen was het leven soberder omdat er nu eenmaal minder geld te besteden was, ook de levenswijze van het hof te Dillenburg was bedaarder. Willems moeder Juliana van Stolberg was zeer vroom, net als Jan van Nassau en zijn vrouw. Natuurlijk hielden de inwoners van het kasteel te Dillenburg ontvangsten, banketten en jachtpartijen, maar de decadentie van het hof te Brussel en Breda werd hier geschuwd. Centraal in de inrichting van het hofleven stond de evangelische leer. Het moet voor Anna zijn geweest alsof ze terugkeerde naar het hof van haar oom en tante, de keurvorst en keurvorstin van Saksen, die constant benadrukten dat alle pracht en praal maar tijdelijk en vergankelijk was.

Het verlies van haar financiële onafhankelijkheid was voor Anna onverteerbaar, maar wat de zaak nog erger maakte, was dat Jan van Nassau en de andere Nassaus haar voorhielden dat zij hun dankbaar moest zijn voor hun hulp. Vooral het feit dat Jan van Nassau haar constant inwreef dat ze op zijn kosten leefde, zat haar dwars. Deze herinnering aan de veranderde verhoudingen druiste direct in tegen haar sterke standsbewustzijn. Ze was gewend een eigen hofhouding te bestieren, en ze vond het onacceptabel dat ze nu een ondergeschikte positie moest innemen.

Anna had regelmatig ruzie met Willems moeder, Juliana van Stolberg. De prinses beschuldigde haar schoonfamilie ervan dat ze haar schandalig behandelden; ze bezochten haar nauwelijks, terwijl ze als vorstin en Oranjes vrouw verwachtte dat de leden van haar schoonfamilie regelmatig hun opwachting bij haar zouden maken. En dan bemoeiden de Nassaus zich ook nog met Anna’s alcoholgebruik. De Nassaus vonden dat Anna te veel dronk. De vrouw van Jan van Nassau, Elisabeth van Leuchtenberg, beklaagde zich erover bij haar schoonzus Katharina van Nassau, de vrouw van Gunther van Schwarzburg. ‘Ze neemt ’s ochtends al een maat wijn, in de namiddag nog een grotere hoeveelheid en ’s avonds voor het slapen een slaapdronk,’ schreef ze. Vrijwel iedereen dronk wijn aan het hof, maar Anna’s overmatige alcoholinname viel op. Waarschijnlijk was dat de reden waarom Jan van Nassau bier en wijn op rantsoen stelde. Anna vond dat een grove belediging en een aantasting van haar eer.
 

***


Dit fragment komt uit Anna van Saksen. De verstoten bruid van Willem van Oranje van Femke Deen. Hierin beschrijft ze hoe Anna een nieuw, glansrijk leven begon als prinses van Oranje, met een eigen hof en omringd door luxe, maar al snel in een nachtmerrie terechtkwam.  
(416 p. Atlas Contact, € 34,99).
Bestel in onze webshop

Welkom bij Historisch Nieuwsblad!

Maak nu gratis kennis met de journalistiek van Historisch Nieuwsblad. In dit dossier hebben wij de mooiste verhalen uit ons archief voor u gebundeld. Lees bijvoorbeeld hoe de Stasi tijdens de Koude Oorlog spioneerde in Nederland, waarom we 1968 kunnen bestempelen als rampjaar en wat ooggetuigen van de Tachtigjarige Oorlog in hun dagboek schreven.