Contact | Adverteren | Login | Lezersservice

‘Casanova was charlatan en vrouwenverslinder’

Door: Bram van der Wilt

Met deze knop kunt u artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier om in te loggen.

Luc Panhuysen over zijn lezing tijdens het Geschiedenis Festival

Giacomo Casanova (1725-1798) was een oplichter en een rokkenjager. Zijn memoires geven een prachtig beeld van Europa in de tijd van de Verlichting. Historicus Luc Panhuysen zal op het Geschiedenis Festival, 7 oktober te Haarlem, spreken over het leven van de beruchte charlatan, en wat zijn memoires ons leren over de periode waarin hij leefde. ‘Casanova laat zien dat we de Verlichting niet kunnen bestempelen als periode van algehele vooruitgang.’

Geschiedenis Festival 2017: Regulier

Na twee zeer succesvolle edities organiseert Historisch Nieuwsblad ook dit jaar het Geschiedenis ...Festival: hét event voor alle geschiedenisliefhebbers in Nederland. De beste sprekers en historici uit binnen- en buitenland verzorgen lezingen, workshops...

€ 59,95 | Koop nu

De naam Casanova staat synoniem voor rokkenjager. Maar wie was de historische persoon Giacomo Casanova?
‘Een rokkenjager was Casanova zeker, een vrouwenverslinder zelfs. Hij veroverde de ene na de andere dame en had een onblusbaar libido. Casanova kwam uit Venetië, waar hij in 1755 op dertigjarige leeftijd gevangen werd gezet voor het oplichten van allerlei rijke prominenten met zijn occulte trucs. Hij wist op spectaculaire wijze te ontsnappen uit de gevangenis, maar moest toen ook zijn geboortestad ontvluchten. Als banneling trok hij vervolgens door Europa, waarbij hij alle belangrijke hoofdsteden en hoven aandeed.’
 
Wat maakt onderzoek naar Casanova zo interessant?
‘Aan het eind van zijn leven publiceerde Casanova zijn twaalfdelige memoires Histoire de ma vie. Hij doet daarin verslag van zijn reizen door Europa, waarbij hij als een echte Casanova uiteraard vooral aandacht besteedt aan zijn amoureuze veroveringen. Maar ook andere onderwerpen komen aan bod, waardoor de memoires een prachtige historische bron zijn. Ze geven een duidelijk beeld van het Europa van de Verlichting, toen vooral de hogere standen van de samenleving in de ban waren van de Franse filosofen. Casanova voerde tal van gesprekken met vooraanstaande personen over de filosofie van de Verlichting.’
 
Waar gaat u het specifiek over hebben in uw lezing?
‘Ik focus mijn verhaal meer op Casanova als charlatan. Wat opvalt in het verslag van Casanova is dat hij zijn carrière baseert op het bijgeloof van zijn medemens. Er was een sterke behoefte aan dit bijgeloof als tegenhanger van het rationele van de Verlichting. Zo is er een bekend verhaal waarin Casanova een steenrijke vrouw verleidt en haar belooft dat hij haar wens om te verjongen kan waarmaken. Hij voert voor haar ogen allerlei alchemistische rituelen uit, terwijl hij ondertussen de vrouw helemaal kaalplukt. Het tijdstip van levering blijft Casanova echter uitstellen en zo leeft hij jaren op de beurs van deze vrouw.’
 
Wat leert het verhaal van Casanova ons over de tijd van de Verlichting?
‘Wij hebben vaak het idee dat in de Verlichting iedereen uit de bovenste laag van de samenleving rationeel ging denken. Dat is tot op zekere hoogte zo, veel mensen waren bekend met het gedachtengoed van de Franse filosofen. Tegelijkertijd was er echter nog heel veel achterlijkheid. Het feit dat Casanova als charlatan zo succesvol kon zijn bewijst wel hoeveel mensen zich nog lieten oplichten door show en trucs. Dit laat zien hoeveel facetten zo’n historische periode heeft. We kunnen de Verlichting niet bestempelen als een periode van algehele vooruitgang. De curve van menselijke vooruitgang is geen rechte lijn omhoog.’
 
Hoe past het verhaal van Casanova in het thema van de Maand van de Geschiedenis: geluk?
‘Casanova was een zogenaamde libertijn. Het libertinisme was een leefwijze die sommige jongemannen in de achttiende eeuw aanhingen, waarbij zij geluk nastreefden door voortdurend op zoek te gaan naar zintuigelijke prikkels. Voor sommigen was dat eten of drinken, voor Casanova was dat seks. Hij was een waar erotomaan atleet. In zijn memoires is ook te lezen hoe Casanova worstelde met zijn eigen ouder worden. Zijn lichaam was zijn vehikel voor geluk, toen hij ouder werd merkte hij dat het moeilijker werd om zijn romantische veroveringen voort te zetten.’
 
Casanova wist dus hoe hij zijn eigen geluk moest consolideren, maar ging dat niet ten koste van het geluk van anderen?
‘Ondanks alle verhalen over oplichterij is Casanova toch sympathiek te noemen. Uit zijn memoires komt duidelijk naar voren dat hij nooit wilde dat zijn eigen geluk het geluk van anderen in de weg stond. In het geval van de schatrijke vrouw die hij jaren oplichtte en uitbuitte dacht hij wel erg pragmatisch. Hij was ervan overtuigd dat als híj de vrouw niet zou misbruiken, iemand anders dat wel zou doen. Hij had er geen problemen mee om de vrouw te straffen voor haar stupiditeit. De moraal van Casanova was bij tijd en wijlen enigszins amoebe-vormig: hij wist deze vaak compleet naar zijn eigen behoeften te plooien.’

Luc Panhuysen houdt een lezing over Giacomo Casanova op het Geschiedenis Festival, 7 oktober in de Philharmonie in Haarlem.
Meer info en tickets.

Geschiedenis Festival 2017: Abonnee

Na twee zeer succesvolle edities organiseert Historisch Nieuwsblad ook dit jaar het Geschiedenis ...Festival: hét event voor alle geschiedenisliefhebbers in Nederland. De beste sprekers en historici uit binnen- en buitenland verzorgen lezingen, workshops...

€ 49,95 | Koop nu

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief

Gouden Eeuw

Eerste Wereldoorlog

Tweede Wereldoorlog

VOC

Overvloed en onbehagen

'Een rijk geïllustreerd boek om eindeloos in te dwalen.'

€ 75,00 | Koop nu

Middeleeuwen