Contact | Adverteren | Login | Lezersservice

Helden en Schurken over samenwerking met de 'vijand'

Door: Ferdinand Lankamp

Met deze knop kunt u artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier om in te loggen.

‘NSB-burgemeesters lieten een humaan gezicht zien’

Was overleg met de ‘vijand’ tijdens de Hongerwinter een noodzakelijk kwaad? Deze vraag stond centraal tijdens de eerste bijeenkomst van de lezingenreeks Helden en Schurken, voor de zesde keer georganiseerd door het Verzetsmuseum Amsterdam, NIOD, NTR/VPRO en Historisch Nieuwsblad. Peter Romijn, Ingrid de Zwarte (beiden NIOD) en Hein Klemann (Erasmus Universiteit) gaven in het Verzetsmuseum hun visie op de kwestie. 'NSB-burgemeesters spanden zich in om mensen te helpen.'

‘De Hongerwinter was het gevolg van transportproblemen,’ aldus Ingrid de Zwarte. ‘Eerst was er de spoorwegstaking ter ondersteuning van het geallieerde offensief; als represaille besloten de Duitsers vervolgens de voedseltransporten stil te leggen. Toen aan het einde van 1944 een ongekend strenge periode van vorst intrad, bleek de levering van kolen onvoldoende.’
           
In westelijk Nederland ontplooide men initiatieven om kinderen van voedsel te voorzien. Op scholen kregen ze bijvoorbeeld een extra maaltijd. Ook werden tienduizenden kinderen uitgezonden naar het oosten van het land, waar nog wel voedsel was. De Duitse bezetter keurde dit oogluikend goed. Ook nationaal-socialistische organisaties, zoals de Nederlandsche Volksdienst, waren betrokken bij de evacuaties. De Zwarte: ‘De Duitsers stonden toe dat er treinen van de Wehrmacht werden gebruikt om kinderen te vervoeren.’ Klemann: ‘Mensen wilden zich in een strategisch gunstige positie manoeuvreren, voor na de oorlog. Iedereen wist hoe het zou aflopen.’
           
‘Toch was lang niet iedereen bezig met eigenbelang,’ stelt Romijn. ‘Er waren NSB-burgemeesters, zoals burgemeester Voûte van Amsterdam, die besloten hun meest humane gezicht te laten zien. Ze spanden zich in om mensen te helpen; dat deden ze echt niet uit politieke overwegingen. Ze wisten dat ze in het naoorlogse Nederland geen kans zouden maken.’
           
Hoe keek het verzet tegen samenwerking met ‘de vijand’ aan? Romijn: ‘In verzetskranten werd negatief geschreven over hoge ambtenaren die overlegden met de Duitsers. “Je praat niet met de Duitsers, je schiet op ze tot ze weg of dood zijn”, stond bijvoorbeeld in Het Parool. Niet praktisch, gezien het verschil in vuurkracht tussen het verzet en het Duitse leger.’
 
Ook na de oorlog nog was samenwerking met de bezetter een controversieel onderwerp, vooral wanneer het ging om Nederlandse ambtenaren die in 1940 in functie waren gebleven, en tijdens de Hongerwinter samen met de Duitsers de evacuatie van kinderen hadden gecoördineerd. ‘Maar misschien zijn dat juist de helden van de Hongerwinter,’ stelt Hein Klemann. ‘Dit waren mannen die vuile handen maakten door met “de vijand” te overleggen. Ze wisten dat ze na de oorlog geen waardering zouden krijgen, maar ze deden het toch. Wat mij betreft zijn zij de helden van de Hongerwinter.’

Afbeelding: Twee vrouwen met een wagen vol voedsel, nabij Amsterdam (1944-1945)
 

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief

Gouden Eeuw

Eerste Wereldoorlog

Tweede Wereldoorlog

VOC

Middeleeuwen