Contact | Adverteren | Login | Lezersservice

INTERVIEW: Mary Beard over de geschiedenis van het Romeinse Rijk

‘De Romeinen scheppen een woestijn en noemen dat vrede’

In haar boek SPQR beschrijft oudhistoricus Mary Beard hoe Rome van klein stadje aan de Tiber uitgroeide tot middelpunt van een wereldrijk. ‘Via de Romeinen kunnen we nadenken over onszelf en over hedendaagse problemen.’

Door: Marjanne Romkes-Foppen

Waarom heeft u de raadselachtige titel SPQR gekozen?
‘Dat is een afkorting van het Latijnse Senatus Populusque Romanus, wat “de senaat van het volk van Rome” betekent. Ik heb die titel gekozen omdat de Romeinen zichzelf zo noemden, maar ook omdat de titel nog steeds wordt gebruikt als motto van de stad. Het is een prachtige zin die lang heeft standgehouden. Daarbij kom dat de ‘’P’’ in de afkorting staat voor populus, het volk. Dit om te laten zien dat we niet alleen moeten focussen op de elite, maar het volk niet moeten vergeten als we naar de Romeinse geschiedenis kijken. Ik hoop dat deze licht verwarrende titel mensen nieuwsgierig maakt.’

Vertelt u ook het verhaal van de gewone Romeinen?
‘Je kunt de geschiedenis van het Romeinse volk niet schrijven als die van een modern volk. Er is nu eenmaal te weinig bronmateriaal overgeleverd. Maar als je erop gaat letten, zitten in de bronnen van de elite allerlei verhalen verborgen over gewone mensen. In Plutarchus’ verslag van het leven van Marcus Antonius met Cleopatra zat bijvoorbeeld een prachtige beschrijving van het leven in de paleiskeukens. De mensen in de keukens wisten nooit wanneer Antonius en Cleopatra wilden eten. Ze hadden zes of zeven ovens op verschillende tijden aanstaan, zodat de twee op elke gewenst moment een grootse maaltijd hadden.’
 

'Je kunt de geschiedenis van het Romeinse volk niet schrijven als die van een modern volk'

Hoe kon Rome zich van een klein dorpje ontwikkelen tot het centrum van het enorme Romeinse wereldrijk?
‘Ik heb gekeken naar het verhaal dat de Romeinen zelf over de oorsprong van de stad vertelden. Dat hoeft niet waar te zijn, maar geeft aan hoe de Romeinen over zichzelf dachten. Toen de mythische Romulus zijn broer had vermoord, realiseerde hij zich dat er geen mensen waren om zijn pas gestichte dorp te bewonen. Hij verklaarde vervolgens dat iedereen welkom was in Rome - of hij nu zwerver, vluchteling of crimineel was. Dat is een interessante oprichtingslegende, daaruit blijkt dat de Romeinen zichzelf als immigranten beschouwden.’

‘Het Romeinse succes kan voor een deel vanuit deze open houding worden verklaard. Vaak wordt gedacht dat Romeinen oorlogszuchtiger waren dan andere volkeren, maar er is geen reden om dat aan te nemen. Wat de Romeinen anders deden, was dat ze de veroverde volkeren incorporeerden als bondgenoten. Dat gaf hen snel een groot machtsoverwicht, ze konden niet worden verslagen.’

Wat zijn de grootste misvattingen over de Romeinen?
‘Veel mensen denken dat de Romeinen een plan hadden om de wereld te veroveren, maar daar zie ik geen aanwijzingen voor. Toen ze eenmaal een imperium hadden, konden ze zich verbeelden dat ze een plan hadden gehad. De Romeinen hielden van winnen en van de economische voordelen van het rijk, maar het werd min of meer per ongeluk zo groot.’   
                                                                        

'Het Romeinse Rijk werd min of meer per ongeluk zo groot'

‘Een andere misconceptie is dat de Romeinen niet nadachten over wat ze deden. In werkelijkheid kwam de grootste kritiek op het rijk van de inwoners zelf. Critici vonden dat de vele veroveringen het rijk corrumpeerden of dat Caesar moest worden berecht voor oorlogsmisdaden.’

‘Een derde grote misvatting betreft de slavernij. Dat was geen raciale slavernij, zoals wij vaak denken. De Romeinen hadden de gewoonte slaven na verloop van tijd vrij te laten. Een vrijgelaten slaaf werd Romeins burger. In het jaar 150 had de meerderheid van de burgers een slavenafkomst.’

Hoe komt het dat de meeste Romeinse keizers de geschiedenis zijn ingegaan als schurken? Waren ze dat ook echt allemaal?
‘Dat weten we niet, want we hebben geen ooggetuigenverslagen. Het is belangrijk om te beseffen dat bijna alle bronnen over deze leiders na hun dood tot stand zijn gekomen. De basisregel is hier: als een keizer werd vermoord, werd hij door zijn tijdgenoten afgeschilderd alsof hij een complete schurk was. Als hij thuis in bed stierf en werd opgevolgd door zijn zoon, dan kreeg hij een betere pers. Moderne populaire historici zijn geneigd de negatieve verhalen te geloven, maar ze vragen zich niet af waarom die werden verteld. Overigens was het karakter van individuele keizers niet zo heel belangrijk. Het Romeinse Rijk functioneerde ongeacht wie op de troon zat.’
 

'Het Romeinse Rijk functioneerde ongeacht wie op de troon zat'

Kunnen we van de Romeinse geschiedenis leren?
‘Ik denk niet dat we direct kunnen leren van de Romeinen. Het is lang geleden en ze hadden een andere cultuur, maar ik denk wel dat ze ons beter kunnen laten nadenken over onszelf en over hedendaagse problemen. Tacitus zei over de Romeinse veroveringsdrang: “De Romeinen scheppen een woestijn en noemen dat vrede.” Ik denk dat er nog steeds geen betere kritiek te vinden is op militaire verovering.’

‘Ik hoop dat lezers nadenken over westerse militaire interventies in het Midden-Oosten, over de keren dat we vrede wilden brengen en een woestijn veroorzaakten. Ook zijn er overeenkomsten met de vluchtelingencrisis. Het zou goed zijn als mensen naar het oude Rome kijken en beseffen dat het idee van illegale migranten daar niet bestond. Er zijn andere manieren geweest om Europa te leiden dan we nu doen.’
 
Mary Beard, SPQR, Athenaeum, 544 p., € 29,99.

Blijf op de hoogte via onze nieuwsbrief

Gouden Eeuw

Eerste Wereldoorlog

Tweede Wereldoorlog

VOC

Lincoln

Verhagen plaatst Abraham Lincoln in de context van de geschiedenis van de VS. Volgens velen heeft Lincoln laten zien dat leiderschap niet kan worden aangeleerd, maar dat het aankomt op karakter.

€ 19,95 | Koop nu

Middeleeuwen