• Mijn account
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Grote Geschiedenisquiz 2015: Antwoorden

    Antwoorden en extra's

    Wilt u meer lezen, zien en horen over de Grote Geschiedenis Quiz 2015? Hieronder vindt u de vragen en antwoorden, extra informatie en volledige fragmenten.

     

    Vraag 1
    Eind zeventiende eeuw ontvluchtten vele calvinisten, de Hugenoten, Frankrijk. Ze vertrokken massaal naar de Nederlanden en Pruisen. Waarom?
    In 1685 herriep de katholieke Lodewijk XIV het Edict van Nantes, waarin vrijheid van godsdienst voor de hugenoten was vastgelegd. Hierop vluchtten zij massaal het land uit, onder meer naar de Nederlanden. De Bartholomeusnacht, waarbij duizenden Hugenoten werden vermoord, vond een eeuw eerder plaats, in 1572.

    Extra
    Lees hier meer over de hugenoten in de Leidse textielnijverheid.



    Vraag 2
    Wie werden de ‘septemberridders’ genoemd?
    Op Dolle Dinsdag, 5 september 1944, gingen geruchten dat Nederland ieder moment bevrijd kon worden. Bijna 60.000 NSB-ers vluchtten deze dag zelfs hals over kop naar Duitsland. Nederlanders die zich na Dolle Dinsdag aansloten bij het verzet werden door de Engelsen spottend ‘September Knights’ genoemd.

    Extra
    Bekijk hier een aflevering van Andere Tijden over Dolle Dinsdag:
     

    Meer over de naar Duitsland gevluchte NSB’ers in dit artikel van Historisch Nieuwsblad.



    Vraag 3
    In 1957 lanceerden de Russen de eerste satelliet, de Spoetnik. Maar daarna behaalden ze nòg een belangrijke primeur: in april 1961 ging de eerste Rus de ruimte in. Waarom waren de Russen eerder dan de Amerikanen?
    De Amerikanen wilden eerst nog een testvlucht doen met een chimpansee.

    Het scheelde weinig, drie weken na Gagarin werd Alan Shepard de eerste Amerikaan in de ruimte. Maar in tegenstelling tot wat de Russen bereikt hadden, namelijk Gagarin in een baan om de aarde krijgen, was dit slechts een ruimtesprong: omhoog en weer omlaag.

    De Amerikanen hadden met de testvlucht wel een ander record gevestigd: de eerste primaat in de ruimte, Ham de chimpansee, in januari van dat jaar. Hij had een hobbelige rit en werd blootgesteld aan 18G, een enorme vrije valversnelling. Hij overleefde zijn reis gelukkig wel.

    Extra
    Lees meer over de ruimtewedloop tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie in een artikel van Historisch Nieuwsblad.

    Meer over chimpansee Ham.
     


    Vraag 4
    Eind van dit jaar viert Suriname 40 jaar zelfstandigheid. Het kostte Henck Arron, de architect van de onafhankelijkheid heel veel moeite die tot stand te brengen. Wie was zijn grootste tegenstander?
    De hindoestaanse leider Jagernath Lachmon. De hindoestanen vreesden voor een Afro-Surinaamse overheersing en waren het niet eens met de gevolgde procedures. Premier Den Uyl was juist helemaal voor, het kolonialisme was niet meer van deze tijd volgens hem. En beroepsmilitair Bouterse was ook blij. Er kwam namelijk wel een Surinaams leger en Bouterse keerde terug uit Nederland om daarin te dienen.

    Extra
    Wat zeiden Nederlandse Surinamers over de onafhankelijkheid in een enquête uit 2000? Lees het in dit artikel van Historisch Nieuwsblad.
     


    Vraag 5
    Hoe oud is de gewoonte om op Halloween langs de deuren te gaan en om snoep te vragen?
    Oorspronkelijk is Halloween een kerkelijke gedenkdag voor de martelaren. Het woord komt van het Engelse All Hallows Eve, de avond voor allerheiligen. Armelui trokken langs de deuren en bedelden om ‘soul cake’.

    Ze droegen uitgeholde knollen met een kooltje, dat een overleden ziel in het vagevuur moest voorstellen. In ruil voor een stuk koek baden ze dat de zielen van overleden familieleden sneller de hemel mochten betreden.

     

    Vraag 6
    In de zomer van 1970 ging marinepersoneel over tot eigenrichting in het centrum van Amsterdam. Wat deden ze daar?
    Ze veegden de zogenoemde Damslapers van de Dam.

    Enkele marinemensen kregen verzwaard arrest en één werd door de krijgsraad veroordeeld tot een boete van 100 gulden.

    Drie jaar eerder had marinepersoneel al een grote groep nozems hardhandig uit de hal van het Centraal Station verwijderd.



    Vraag 7



    Ten tijde van de Eerste Wereldoorlog noemden Britse artsen dit verschijnsel Shell Shock. Waarom?

    In het begin werd gedacht dat de zichtbare gedragsstoornissen het gevolg waren van fysieke beschadigingen van zintuigen en hersenen. Later bleek dat shell shock een psychisch trauma was. Soldaten die niet in de buurt van ontploffende granaten waren geweest, hadden deze symptomen namelijk ook. De term was echter toen al ingeburgerd.

    Duitse artsen spraken van Kriegsneurose, Fransen van Choq de guerre en Vlamingen van D’n Klop.



    Vraag 8
    Hoeveel wonderbaarlijke genezingen in Lourdes heeft de katholieke kerk tot nu toe erkend?
    Voor sommigen misschien een tegenvaller: maar 69 officieel erkende genezingen in meer dan 150 jaar. Het Internationaal Medisch Comité van Lourdes, waarin een twintigtal artsen zitten, onderzoekt de verklaringen van spontane genezingen. Overigens stamt de laatste erkenning uit 2013, dat was de wonderbaarlijke genezing van Danila Castelli, die leed aan hoge bloeddruk.

    Extra
    Op de website van Lourdes zijn alle 69 genezingen en wonderen terug te vinden.
     


    Vraag 9
    Het aardgas was alleen maar goed voor ons en ons milieu, zag u in dit filmpje. Inderdaad: centrale verwarming en het hele jaar door komkommers en paprika op tafel.
    Maar de Nederlandse gaswinning had in de loop van de jaren zeventig ook een negatief effect. Welk effect was dat?
    Door de export van gas kwam er veel geld binnen. Daardoor steeg de waarde van de gulden en werd onze export voor andere landen duurder. In plaats van dat extra geld te investeren werd het voornamelijk uitgegeven aan de verzorgingsstaat. In 1977 bedacht het blad The Economist de term Dutch Disease voor dit onverstandige beleid.

    Extra
    Bekijk deze aflevering van Andere Tijden over aardgas:



    Vraag 10
    Hoeveel mensen verlieten Oost-Duitsland TOT de bouw van de Muur, 13 augustus 1961? Het aantal inwoners van Oost-Duitsland lag net na de Tweede Wereldoorlog rond de 17 miljoen.
    2,7 miljoen. Meer dan een zevende van de bevolking dus! Het waren vooral jonge gezinnen en hoger opgeleiden die vertrokken. Dit vormde een serieuze bedreiging voor de Oost-Duitse samenleving en daarom besloten Walter Ulbricht en Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov een einde te maken aan de leegloop.

    Extra
    Lees hier het artikel van Willem Melching over de Berlijnse Muur in Historisch Nieuwsblad.
     


    Vraag 11
    Prins Bernhard reisde, zonder koningin Juliana, naar Zuid-Afrika. Waarom reisde Juliana niet mee?
    Koningin Juliana liet al heel vroeg, in 1949, haar afkeer van het systeem van apartheid blijken. Bij een bezoek dat jaar van de premier van Zuid Afrika liet zij weten dat ze geen tegenbezoek zou afleggen zolang de apartheid in zijn land regeringsbeleid was.

    Bernhard had niet zo’n probleem met het land. In Afrika was er altijd wel even tijd voor zijn hobby: ‘natuurbeheer’. Voor degenen die antwoord A kozen: Het was koningin Wilhelmina die niet van verre reizen en hitte hield.

    Extra
    Op de website van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis is meer te vinden over Nederland tegen apartheid in de jaren vijftig.
     


    Vraag 12
    In 1687 werd een gecompliceerde operatie uitgevoerd aan een fistel bij de anus van Lodewijk de veertiende. Ter gelegenheid van de operatie werd een lied gecomponeerd: ‘Moge de Grote God onze koning redden! Moge hij lang leven’. [Grand Dieu Sauve Le Roi] Wat is er later met de melodie van dit lied gebeurd?
    Het werd de melodie van het Britse volkslied. Toen de Engelse koning George II in 1745 in de problemen kwam door de Jacobijnse opstand, componeerden zijn aanhangers in het Londense Theatre Royal op deze melodie het als opsteker bedoelde ‘God Save the King’. Niet zonder succes: George versloeg de Jacobijnen en het lied werd enorm populair.

    Wat de fistel betreft, het speciaal voor de operatie gefabriceerde instrument is nog steeds te bewonderen in het Musée d’Histoire de la Médecine in Parijs.


     
    Vraag 13
    Waar werd het puin van het bombardement op Rotterdam onder meer voor gebruikt?
    Het puin van het bombardement werd gebruikt om de demping van de Schie, waarmee in 1939 begonnen was, te voltooien. Dat leidde tot het bekende Rotterdamse gezegde: ‘Eerst lag de Schie in Rotterdam, thans ligt Rotterdam in de Schie’.

    Overigens werd het puin ook elders ingezet. Er is zelfs een vliegveld in Leeuwarden mee aangelegd en er zijn resten van het puin uit Rotterdam teruggevonden in Hilversum en Dordrecht. Het fort Hoek van Holland was eind negentiende eeuw al voltooid en de Meent is aangelegd in de jaren 1930 voor het toenemende stadsverkeer.

    Extra
    Bent u benieuwd waar het puin van Rotterdam nog meer terecht is gekomen? Lees dan dit artikel uit NRC Handelsblad.

    Of kijk de uitzending van Andere Tijden over het bombardement op de stad:


     
    Vraag 14
    Chroesjtsjov kreeg veel locaties te zien tijdens dit staatsbezoek maar één plek mocht hij niet bezoeken. Welke was dit?
    Chroesjtsjov wilde heel graag naar Disneyland en was dan ook zeer verontwaardigd dat hij er niet naar toe mocht. De overheid vreesde dat de drukte een gevaar zou zijn voor de Sovjet-leider.
     


    Vraag 15
    In 1965 nam de hoeveelheid echtscheidingen toe. Wat was daarvan de oorzaak?
    Scheiden was duidelijk nog een taboe in deze jaren. Dat werd anders in de jaren zeventig: vanwege de nieuwe Echtscheidingswet groeide het aantal scheidingen na 1971 spectaculair.

    Maar al zes jaar eerder, in 1965, nam de hoeveelheid echtscheidingen toe. De Algemene Bijstandswet, die vijftig jaar geleden is ingevoerd, garandeerde gescheiden vrouwen met kinderen een bestaansminimum. In de jaren daarvoor durfden veel vrouwen niet te scheiden uit angst in armoede te vervallen.


     
    Vraag 16
    In 1648 vonden vredesbesprekingen plaats in Munster en Osnabrück, oftewel de vrede van Westfalen. Naast de Tachtigjarige Oorlog kwam hier nog een andere oorlog tot een einde. Hoe heette deze oorlog?
    Naast de Tachtigjarige Oorlog kwam ook de Dertigjarige oorlog ten einde in 1648. De Vrede van Westfalen bestond uit het Verdrag van Münster tussen de Republiek en Spanje, en uit de Verdragen van Osnabrück en Münster tussen respectievelijk het Heilige Roomse Rijk, Frankrijk en Zweden.

    Extra
    Laatst zijn er beelden teruggevonden waarin het document van de Vrede van Westfalen uit zijn kist wordt gehaald. De kleurenbeelden zijn opgenomen in 1938! Bekijk ze hier.

    Meer weten over de bloedige Dertigjarige oorlog? Lees dan het volgende artikel van Historisch Nieuwsblad.
     




    Vraag 17



    U zag Russen in 1990, ze zijn gewend in de rij te staan. Waarvoor wachten ze hier?

    Ze wachten op de opening van de eerste McDonalds in 1990. Overigens laat Poetin de McDonalds in Rusland nu weer sluiten als reactie op de sancties en anti-Russische politiek van de VS.

    Extra
    Lees in NRC Handelsblad meer over het sluiten van de McDonalds in Rusland.
     


    Vraag 18
    Uit museum Boerhaave in Leiden komt dit voorwerp: Wat is het?
    Dit is een nocturlabium, ofwel nachtklok, die in de zestiende eeuw ontwikkeld en gebruikt werd voor navigatie op zee. Betrouwbare klokken bestonden toen nog niet. Met behulp van de poolster en het sterrenbeeld de Grote Beer kon ’s nachts de tijd bepaald worden.

    Extra
    Het Museum Boerhaave heeft nog veel meer interessante voorwerpen. Bekijk de collectie hier.
     


    Vraag 19
    U zag tijdens de uitzending prachtige kleurenbeelden van de grote nazi-kopstukken op een tentoonstelling. Aan de overkant van deze Münchense straat was nóg een kunsttentoonstelling. Wat was er bijzonder aan déze kunst?
    Dit was zogenaamde Entartete Kunst, oftewel ontaarde kunst. Bijvoorbeeld werk van Joodse kunstenaars, maar ook veel abstracte en expressionistische kunstwerken, die het moreel van het Duitse volk zouden ondermijnen.

    Extra
    Bekijk een aflevering van In Europa over deze kunsttentoonstelling:
     

     
    Vraag 20



    U ziet een voorpagina van NRC Handelsblad. Het jaartal hebben we uitgegumd. De vraag luidt: uit welk jaar is deze voorpagina?

    Het antwoord is 1983. U had het goede antwoord kunnen opmaken uit de massademonstratie in Den Haag tegen de plaatsing van kruisraketten. Dit was de tweede grote demonstratie. De eerste vond plaats in 1981 in Amsterdam.

    De tweede aanwijzing was de invasie van Grenada. Het kleine Caribische eilandje werd door de Amerikanen binnengevallen na een coup van een communistische generaal.  

    Extra
    In deze aflevering van Andere Tijden komt u meer te weten over de vredesdemonstraties:

     
    Vraag 21
    200 jaar geleden verloor Napoleon de Slag bij Waterloo, om daarna definitief van het Europese toneel te verdwijnen. We willen van u weten wat de drie grootste geallieerde strijdmachten waren die meevochten bij die slag.
    De drie grootste strijdmachten die vochten in Waterloo waren Pruisen, Groot-Brittannië en de Nederlanden.

    Overigens vochten de staatjes Hannover, Brunswijk en Nassau ook mee. Duitsland als natiestaat bestond toen nog niet.



    Extra

    In dit artikel van Historisch Nieuwsblad vindt u meer over de Slag bij Waterloo.
     


    Vraag 22
    De film The birth of a nation uit 1915 was een ode aan de Ku Klux Klan, die na de Amerikaanse Burgeroorlog in het zuiden streed tegen zwarte burgerrechten. In hetzelfde jaar 1915 werd de beweging opnieuw opgericht – de eerste Klan was eind negentiende eeuw verboden. De tweede Klan koos nieuwe vijanden uit: naast zwarte Amerikanen werden andere groepen een doelwit: joden en communisten bijvoorbeeld, maar als gevolg van de grote stroom immigranten uit Zuid-Europa vooral ook…?
    Katholieken. De tweede Klan telde veel predikanten en zij verheerlijkten de blanke protestantse Amerikaan. Zij zagen het katholicisme als het grootste gevaar voor de natie. Op Klan-bijeenkomsten sprak men over geheime plannen van de paus om zich in Amerika te vestigen.

     

    Vraag 23
    Acht stellingen over Nederland in de Oost. Zijn de stellingen waar of niet waar?

    1. De eerste handelsposten in Indonesië werden opgericht door Nederlanders.
    Niet waar. De Portugezen waren eerst.

    2. De handel in de Oostzee leverde de republiek meer op dan de handel van de VOC.
    Waar. Onder andere de graanhandel met de Baltische staten was van levensbelang voor de snel groeiende republiek. Er werd in de zeventiende eeuw meer in geïnvesteerd dan in de handel met Azië.

    3. Batavia, het huidige Jakarta, heette eerst Nieuw-Hoorn.
    Niet waar. J.P. Coen, afkomstig uit Hoorn, heeft wel geprobeerd de nederzetting naar zijn geboortestad te vernoemen, maar dat is niet gelukt.

    4. De VOC had van de Staten Generaal het recht gekregen om naar eigen goeddunken oorlog te voeren.
    Waar. Niet alleen hadden ze het octrooi op de handel met Azië, ze mochten ook op eigen houtje gouverneurs benoemen, forten bouwen en verdragen sluiten.

    5. 90% van de specerijen uit Nederlands-Indië kwam terecht op de Europese markt.
    Niet waar. Een groot deel van de specerijen werd binnen Azië verhandeld: het was de bedoeling van de VOC om de kosten die gemaakt werden in Azië ook in hetzelfde gebied terug te verdienen.
     
    6. De VOC stelde Javanen als slaven te werk in hun Kaapkolonie in Zuid-Afrika.
    Waar. Opstandige Javanen konden als straf tot een slavenbestaan in Zuid-Afrika veroordeeld worden. Ook haalde de VOC slaven uit Madagascar, Ceylon en Maleisië.
     
    7. Het koloniaal bestuur in Indië verstrekte standaard opiumrantsoenen aan de werkers op de plantages, om onrusten tegen te gaan.
    Niet waar. Ze moesten gewoon voor hun opium betalen.
     
    8. Vrijhandelsverdragen en de opkomst van stoomschepen betekenden het einde voor de VOC.
    Niet waar. De VOC ging eerder al ten onder, vanwege mismanagement en de vele Nederlands-Engelse oorlogen.
     


    Vraag 24
    De opstand in Parijs in 1832, die Victor Hugo beschrijft in Les Miserables, is de boeken ingegaan als de juni-opstand. Onder welke naam kennen we de opstand van Parijzenaars in 1871, in de nasleep van de Frans-Duitse oorlog?
    De opstand van Parijzenaars in 1871, in de nasleep van de Frans-Duitse oorlog, is de Parijse Commune of de Commune van Parijs. Deze opstand werd bloedig onderdrukt, 30.000 Parijzenaars werden geëxecuteerd door het regeringsleger en 40.000 gevangengenomen.



    Extra

    Lees in dit artikel van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis over de rol van vrouwen in de Commune.

    Of hoor historicus Dennis Bos spreken over de Commune.
     


    Vraag 25
    Ergens in de Pieterskerk te Leiden lag de familie begraven van een beroemde Nederlandse schilder. Zijn vader had een molen in Leiden. Over wie hebben we het?  
    Rembrandt van Rijn, hier in Leiden geboren in de Weddesteeg in het jaar 1606. De naam Van Rijn komt dus van het feit dat zijn vader een molenaar was en een molen had aan de Rijn in Leiden.
     
    Extra
    Bekijk hier een Andere Tijden-uitzending over de film die de nazi’s maakten over Rembrandt:

    Of lees in NRC Handelsblad over de meest gedurfde schilderijen van de Nederlandse schilder.


     
    Vraag 26
    Wie zag u op het filmpje in de uitzending?
    U zag Barbara Bush, de echtgenote van voormalig Amerikaanse president George Bush senior. Zij was de First Lady van de Verenigde Staten van 1989 tot 1993.
     


    Vraag 27
    Over wie gaat dit signalement?
    Hij dronk graag en veel
    Zijn ogen hadden een verschillende kleur
    Zijn vader hield er zeven vrouwen op na
    Op zijn achttiende won hij zijn eerste veldslag
    Hij voelde zich ook aangetrokken tot mannen
    Op zijn tochten kwam hij tot aan India
    Op zijn drieëndertigste overleed hij
    Op zijn vijfentwintigste was hij farao van Egypte
    Aristoteles onderwees hem in filosofie, geneeskunde, logica en kunst
    Op zijn twintigste was hij koning van Macedonië
    Op zijn tweeëndertigste versloeg hij de machtige Perzen

     
    We hebben het over Alexander De Grote.


     
    Extra
    Lees hier alles over de Nederlandse documentaire over Alexander De Grote uit 1969.
     
    Of lees meer over de Griekse leider in Historisch Nieuwsblad.
     


    Vraag 28
    Mexico was in de negentiende eeuw een Midden-Amerikaans keizerrijk, maar welk Zuid-Amerikaans land werd ook enige tijd geregeerd door een keizer?
    Brazilië. Brazilië was een keizerrijk tussen 1822 en 1889, met keizers uit de Portugese koninklijke familie. De laatste keizer, Pedro II, was republikein en vertrok na geruchten van een coup vrijwillig met een kussensloop vol Braziliaanse aarde naar Parijs.

    Extra
    Lees hier meer over keizerrijk Brazillië.
     


    Vraag 29
    U zag in de uitzendingeen cartoon van Fokke en Sukke. Welke gebeurtenis wordt hier verbeeld?
    Deze cartoon van Fokke en Sukke ging over het Leids ontzet. In 1574 werd Leiden ontzet door het doorsteken van de dijken. Dit wordt nog ieder jaar in Leiden gevierd op 3 oktober.
     
    Extra
    Wilt u meer weten over deTachtigjarige Oorlog? Download dan de Unlock History App van Historisch Nieuwsblad.
     


    Vraag 30
    Het fragment in de uitzending gaat over Telegraaf-hoofdredacteur Schröder. Waarom werd hij in 1915 gearresteerd?
    Hij zou de neutraliteit van de staat in gevaar hebben gebracht. De Telegraaf nam vaak stelling tegen Duitsland, in commentaren van Schröder zelf, maar ook met de beroemde cartoons van Louis Raemaekers, die over de hele wereld werden herdrukt, zelfs op pakjes sigaretten.
     


    Vraag 31
    Na de verovering van Polen in 1939 werd de burgerbevolking keihard aangepakt. Sommige Duitse militairen maakten zich hierover zorgen. Maar Hitler zou deze bezwaren hebben weggewimpeld met een historische vergelijking. U mag de zin afmaken: Ach wie heeft het nog over de vernietiging van de ……“?
    Na de Eerste Wereldoorlog werd in Turkije weliswaar een tribunaal ingesteld om de daders van de Armeense genocide te berechten, maar er werden uiteindelijk maar drie mensen veroordeeld.
     
    Extra
    Meer weten over de Armeense Genocide?
    Bekijk dan deze aflevering van Andere Tijden:

    Of lees het volgende artikel van Historisch Nieuwsblad.
     


    Vraag 32
    Wat was de Praetoriaanse Garde?
    De Praetoriaanse Garde was de lijfwacht van de Romeinse keizers. De Garde had veel invloed en zou onder andere verantwoordelijk zijn geweest voor het vermoorden van keizer Caligula en het uitroepen van Claudius tot keizer.



    Vraag 33
    Hoe heet het slot waar Willem de Zwijger werd geboren?
    Het slot waar Willem de Zwijger, oftewel Willen Van Oranje, werd geboren in 1533 was Slot Dillenburg.