Contact | Adverteren | Login | Klantenservice | Privacy
Log in
Wachtwoord vergeten

Collegedag Middeleeuwse hofcultuur - maandag 3 juni

Vier experts over het leven aan een middeleeuws hof


Bent u benieuwd naar deze collegedag? Download het programmaboekje vast onderaan deze pagina.

De laatmiddeleeuwse hofcultuur was doordrenkt van symboliek. Dat gold niet alleen voor ridderlijke gebruiken en blijde intredes, maar ook voor tuinen. Die leverden niet alleen voedsel en ingrediënten voor geneesmiddelen op, maar vormden ook de achtergrond van het minnespel of de jacht.

Aansluitend bij de tentoonstelling ‘Middeleeuwse tuinen’ in het Rijksmuseum van Oudheden werpen vier deskundigen licht op verschillende aspecten van de hofcultuur in de late Middeleeuwen.
 
  1. Prof. dr. Jos A.A.M. Biemans 
    Het middeleeuwse boek
     
  2. Dr. Mario Damen
    Riddertoernooien en de intocht van Filips II
     
  3. Dr. Annemarieke Willemsen
    Middeleeuwse tuinen in oost en west, 1200-1600 
     
  4. Prof. dr. Herman Pleij
    Hoofse liefde en het minnespel
Het met de hand geschreven en gedecoreerde boek in de laatmiddeleeuwse hofcultuur
Middeleeuwse boeken van vóór de uitvinding van de boekdrukkunst (ca. 1450) werden niet in een oplage van tientallen identieke exemplaren geproduceerd, maar één voor één en geheel met de hand. Daarom spreken we van ‘handschriften’. Wat vorm en inhoud betreft, werden zulke boeken nauwkeurig afgestemd op de beoogde gebruiker. Daardoor zien handschriften die in het koor van de kerk lagen er anders uit dan boeken in kloosterbibliotheken. Weer anders van vorm en inhoud is het universitaire boek. Een bijzondere categorie vormen de rijkversierde en geïllustreerde boeken voor echte boekenliefhebbers. De handschriften die zulke bibliofielen lieten vervaardigen, zijn vaak ware kunstwerken. Daarvoor werden de fijnste vellen perkament, de kostbaarste verfstoffen en het mooiste bladgoud gebruikt. De makers behoorden tot de beste schrijvers, de meest getalenteerde boekschilders en zeer gespecialiseerde boekbinders. Soms vormden zij voor de vervaardiging van één zo’n kunstwerk een tijdelijk samenwerkingsverband en waren zij ingehuurd op contractbasis.
 
Na een inleiding over het maken van handschriften en de typologie van het middeleeuwse boek schenkt boek- en bibliotheekhistoricus Jos A.A.M. Biemans vooral aandacht aan het bibliofiele boek. Hij bespreekt hierbij natuurlijk de topstukken voor vorsten en de hoge adel maar werpt ook licht op bijzondere boeken in stedelijke milieus. Biemans illustreert zijn verhaal met een grote hoeveelheid beeldmateriaal.
Lees een interview met Jos Biemans over zijn lezing.

Toernooien en de Habsburgse adel
Tijdens de huldigingsreis van Filips II in de Nederlanden in 1549-50 werden maar liefst veertien toernooien georganiseerd in steden als Brussel, Gent, Antwerpen en Bergen (Henegouwen). Terwijl historici deze toernooien doorgaans als typische hofevenementen karakteriseren, plaatst mediëvist Mario Damen ze in een breder perspectief, namelijk als onderdeel van een gevestigde ridderlijke cultuur in de Nederlanden. Eigenlijk pasten deze festiviteiten heel goed in de sociale en politieke context van de Habsburgse Nederlanden. Tijdens zijn intrede ontmoette Filips namelijk niet alleen zijn nieuwe onderdanen voor de eerste keer, maar ook de toekomstige leden van zijn hofhouding. In de steeds grotere wordende Bourgondische en Habsburgse samengestelde staat moesten de opeenvolgende vorsten van de veertiende tot en met de zestiende eeuw zich op een of andere manier verhouden tot de adel uit de verschillende gebiedsdelen. Damen toont aan hoe toernooien werden ingezet als een middel voor sociale integratie van de adel in de samengestelde Habsburgse staat.
Lees hier een interview met Mario Damen over zijn lezing. 

Gespeelde of echte liefde aan het hof?
Literatuur en beeldende kunst bieden in de late Middeleeuwen een ruime blik op een wijd geschakeerde minnecultuur aan de West-Europese hoven. Onder het genot van eten, drank en muziek dingt men met verbazingwekkende omwegen en rituelen naar elkaars hand. Spelletjes horen daar ook bij. Met behulp van dans en raadsels laait het minnevuur zo hoog op, dat het als het ware pas in bed geblust kan worden. Maar ging het echt zo? De vermaarde mediëvist Georges Duby verzucht aan het einde van zijn leven hoezeer hij zich een leven lang heeft laten misleiden door zulke fictie in woord en beeld. Die kunnen toch niet meer voorstellen dan compensaties voor een rauwe realiteit van zweet, stank, vechtpartijen, seksuele frustraties en verkrachtingen. Wat gebeurt er anders in die enorme bedden waarin wel twintig gasten pasten? Voor liefde is eenvoudig geen plaats aan het hof. En zeker niet bij huwelijken die uitsluitend in het spoor kunnen liggen van dynastieke belangen. Aan het hof kan liefde alleen maar een spel zijn. Maar hoe zit het dan met de liefdespraktijken van al die edellieden en jonkvrouwen? Neerlandicus Herman Pleij vertelt u alles over de liefde aan het middeleeuwse hof.
 

Middeleeuwse tuinen in oost en west 
RMO-conservator Annemarieke Willemsen sluit de dag af met een lezing die aansluit bij de tentoonstelling Middeleeuwse tuinen. Aardse paradijzen in oost en west.

Een tuin is een omheind stuk grond, afgebakend van de wilde natuur, waar water en schaduw is, beplant met bloemen en bomen. Er bestaan in de Middeleeuwen en Renaissance verschillende soorten tuinen. Sommige zijn nuttig, zoals kruidentuinen, groentetuinen en wijngaarden. Andere zijn vooral aangenaam, met bloemen, pergola’s, bomenlanen en fonteinen. In de praktijk bevatten de meeste tuinen zowel nuttige als aangename delen, zeker bij kastelen en paleizen, waar de tuin een statussymbool is.
In de periode van ongeveer 1200 tot 1600 zijn er veel overeenkomsten tussen tuinen in het christelijke Europa en het islamitische oosten. Europese kloostertuinen zijn gebaseerd op Perzische vierdelige tuinen. In beide cultuurgebieden zijn tuinen symbolen van het goddelijke, is er poëzie over rozen en liefde in de tuin en worden wereldlijke én hemelse vorsten afgebeeld in een besloten hof. Bovendien stellen zowel christenen als moslims zich het paradijs voor als een prachtige tuin. Willemsen presenteert de verschillende soorten tuinen in hun historische, kunsthistorische, literaire en archeologische context.
 

Na de lezingen kunt u de tentoonstelling Middeleeuwse tuinen bezoeken, die deze dag exclusief voor de bezoekers van deze collegedag is opengesteld.
 

Collegedag Middeleeuwse hofcultuur

Datum: maandag 3 juni 2019
Tijd: 09.30 – 17.00 uur, deuren openen om 09.00 uur
Locatie: Rijksmuseum van Oudheden
Rapenburg 28, Leiden
Inclusief: vier lezingen, koffie/thee, lunch en museumbezoek
Contact: Heeft u vragen? Neem dan contact op met de redactie van Historisch Nieuwsblad via redactie@historischnieuwsblad.nl of 088-700 2920.

Direct bestellen

€ 93,00Aantal:
€ 93,00
€ 73,00Aantal:
€ 55,00Aantal:

Vul uw gegevens in

Heeft u al een account bij Historisch Nieuwsblad? Dan kunt u hier inloggen.
Aanhef
Voornaam
Tussenvoegsel
Achternaam
E-mailadres

Herhaal e-mailadres

Wachtwoord*
Bevestig wachtwoord

* minimaal 6 karakters waarvan 1 letter en 1 cijfer
Postcode
Huisnr
Toevoeging
Straat
Plaats
Land
Telefoonnummer
Bedrijfsnaam


Afwijkende aflevergegevens

Voornaam
Tussenvoegsel
Achternaam
Postcode
Huisnr
Toevoeging
Straat
Plaats
Land
Bedrijfsnaam

Bestel

Log in

Heeft u nog geen account bij Historisch Nieuwsblad? Dan kunt u dit hier aanmaken.

E-mailadres
Wachtwoord
Log in
Wachtwoord vergeten?

Gebruik uw gegevens

Liever een ander e-mailadres gebruiken? Dan kunt u dit hier opgeven.

E-mailadres
Wachtwoord
Inloggen en lid worden
Wachtwoord vergeten?

Inloggegevens opvragen

Vul hieronder uw e-mailadres in om een link te ontvangen om een nieuw wachtwoord in te stellen.

E-mailadres
Verzenden
Inloggen?