VOC - Verenigde Oostindische Compagnie.jpg) Op 2 april 1595 vertrokken vier schepen van Texel naar Azië. Zij kozen voor de zuidelijke zeeweg via Kaap de Goede Hoop. Deze route werd uit angst voor de Portugezen, die deze koers al langer bevoeren, tot dan toe vermeden. Het bleek echter een goede keus. De beroemde expeditie die strandde bij Nova Zembla had namelijk aangetoond dat de noordelijke route niet veiliger en korter was, zoals lange tijd werd gedacht.De Nederlandse vloot die voor de zuidelijke route koos, zou de eerste zijn die Azië bereikte. Winst werd er waarschijnlijk niet gemaakt, maar de mogelijkheid van de vaart op Azië was hierdoor wel aangetoond en de hoop op een winstgevende handelsorganisatie gewekt. Bovendien hadden de deelnemers van de expeditie de risico's weten te spreiden door zich in een compagnie te verenigen. Aan het einde van de zestiende eeuw ontstonden tal van vergelijkbare compagnieën, toen nog tijdelijke samenwerkingsverbanden tussen kooplieden. Hieruit zou zich spoedig de Verenigde Oost-Indische Compagnie vormen. Alleenrecht De hooggespannen verwachtingen bij de kooplieden over de afzetmogelijkheden van peper en andere specerijen zorgden ervoor dat de scheepvaart op Azië zich na 1595 stormachtig ontwikkelde. De toenemende concurrentie tussen de Nederlandse compagnieën dreef de inkoopprijzen op en de ruime aanvoer deed prijzen in Nederland dalen, wat ten koste ging van de winst. Bovendien zag raadpensionaris Johan van Oldenbarnevelt in dat de binnenlandse concurrentie politiek-militair ongunstig was, omdat het de positie van Nederland ten opzichte van Spanje en Portugal zou kunnen verzwakken. De Staten van Holland en de Staten-Generaal riepen daarom de vertegenwoordigers van de compagnieën bij elkaar om deze te laten fuseren.  Op 20 maart 1602 werd het 'Octroy opte vereeninge der Compagniën' vastgelegd; het officiële startschot van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Direct stond vast dat de VOC een langetermijnproject moest zijn. Deze doelstelling bleek onder andere uit het feit dat de belangrijkste afspraak was, dat de VOC het alleenrecht van 21 jaar zou hebben om vanuit de Republiek naar Azië te varen en handel te drijven ten oosten van Kaap de Goede Hoop en rond Straat Magalhanes. De Compagnie kreeg verder een aantal rechten waar eerder de staat het alleenrecht had. Uit naam van de Staten-Generaal mocht de Compagnie forten bouwen, personeel (waaronder militairen) werven, oorlog voeren, vrede sluiten en handelscontracten aangaan.Al snel streefden de Hollanders de Portugezen voorbij in handelscapaciteit. Het feit dat de Portugezen blijkbaar niet konden voorkomen dat nieuwkomers zich in de Aziatische handel zouden begeven, viel snel genoeg ook de Engelse kooplieden op, die naar Hollands voorbeeld de East India Company oprichtten. Heren XVII De structuur van de Compagnie kwam overeen met de staatsvorm van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, waar steden en gewesten een hoge mate van zelfstandigheid bezaten. In de zes steden waar voorcompagnieën waren gevestigd of in oprichting waren, kwamen nu Kamers die gezamenlijk het startkapitaal voor de VOC bijeenbrachten en veel verantwoordelijkheid hadden. Zulke Kamers waren gevestigd in Amsterdam, Middelburg, Hoorn, Enkhuizen, Rotterdam en Delft. Het bewind werd gevoerd door de Heren XVII, een wisselend college, gekozen uit de hoofdparticipanten van de Kamers. De Kamers bouwden zelf schepen, zorgden voor de uitrusting daarvan en wierven hun eigen personeel. Ze huurden, kochten en bouwden eigen kantoren en pakhuizen. Ze organiseerden bovendien de veilingen waarvoor van tevoren bodemprijzen werden vastgelegd om onderlinge concurrentie tegen te gaan. Er werd een nieuw systeem bedacht om de kosten te spreiden, waaraan bovendien grote en kleine spaarders deel konden nemen: het systeem van aandelen en dividenden. Iedereen die het zich kon veroorloven, kon één of meer aandelen aanschaffen en kreeg naar rato een deel van de winst. De aandelen konden bovendien, net als nu, verhandeld worden. Als men een goede winst van de VOC verwachtte, stegen de aandelen in waarde. Succes in Azië Binnen een jaar na de oprichting van de VOC voer de eerste door de organisatie zelf uitgeruste vloot uit, en die werd gelijk een succes. Ambon werd op de Portugezen veroverd, waarmee niet alleen de eerste stap naar een wereldwijd monopolie in de kruidnagelhandel was gezet, maar ook het eerste Aziatische grondgebied in Nederlandse handen kwam.  Overal aan de kusten rond de Indische Oceaan, in de Oost-Indische archipel en in de rest van Oost-Azië tot Japan aan toe stichtte de VOC handelsstations of factorijen. Het territoriale bezit breidde zich steeds verder uit. Om dit te overzien streefde de VOC ernaar een centraal bestuur op een vaste plaats in Azië aan te stellen. Een gouverneur-generaal die in samenspraak met de Raad van Indië de leiding in handen zou nemen was er in 1609 al, maar het centrale punt werd pas in 1619 ingericht, met de verovering van Jakarta door Jan Pieterszoon Coen. Het zou Batavia gaan heten. Een interessant onderscheid tussen de Nederlandse handelsorganisatie en de Portugese, Engelse en Franse tegenhangers, was het feit dat de VOC een handelsnetwerk wist op te zetten binnen Azië zelf. Kaapkolonie De tocht van en naar Azië duurde maanden en het was dus noodzakelijk om ergens onderweg een plek te hebben om nieuw proviand in te slaan. Het eiland Sint Helena werd hiervoor gebruikt, maar ook Mauritius. Het bekendste verversingsstation was Kaap de Goede Hoop. Jan van Riebeeck liet in 1652 het Kasteel de Goede Hoop bouwen, waaromheen Kaapstad zou ontstaan. De VOC legde tuinen aan en hield vee. Een paar jaar later werden de landbouwgronden geprivatiseerd en werd het land verdeeld onder voormalig VOC-personeel, later bekend geworden als de Afrikaners of Boeren. Toen Europeanen naar de Kaap trokken met de intentie zich er permanent te vestigen, werd de Kaap een kolonie.  Vergaan Onder Corruptie De handel binnen Azië was al vanaf het einde van de zeventiende eeuw minder winstgevend en liep verder terug in de achttiende eeuw. Daarnaast stokte de handel vanaf de Japanse handelspost Deshima omdat de export van goud en zilver verboden werd. Bovendien vond een verschuiving plaats van een handel in luxe goederen, naar een handel in goedkopere massagoederen, waar minder winst mee gemaakt kon worden. Ten slotte ondervond de VOC concurrentie uit eigen gelederen: slecht betaalde personeelsleden bedreven particuliere handel ten koste van de Compagnie. De VOC ondervond grote concurrentie van de Engelse en Franse handelsorganisaties. Bovendien was de oorlogsvloot die het handelsgebied moest beschermen erg kostbaar. De Vierde Nederlands-Engelse Oorlog (1780-1784) vormde een breekpunt voor de VOC. De handel lag twee jaar stil. Dividenden konden niet meer worden uitgekeerd, obligaties waren waardeloos geworden. De Amsterdamse Wisselbank kwam in opspraak toen bekend werd dat er in het geheim voor miljoenen guldens aan illegaal blanco krediet verstrekt was aan de VOC. De Verenigde Oost-Indische Compagnie was failliet en kwam ten einde met het begin van de Bataafse Republiek in 1795. De overzeese bezittingen, maar ook de schulden, kwamen in handen van de staat. (tekst: Simone Olsthoorn) Hoofdrolspelers Abel Tasman★ 1603 - † 1659 Ontdekkingsreiziger in dienst van de VOC. Beroemd omdat hij Tasmanië, Nieuw-Zeeland en Tongatapu ontdekte.  Cornelis de Houtman★ 1565 - † 1599 Maakte in 1595 deel uit van de eerste Nederlandse vloot die - via Kaap de Goede Hoop - naar Indië voer.  Gustaaf Willem baron van Imhoff★ 1705 - † 1750 Maakte al jong carrière bij de VOC,werd in 1736 gouverneur van Ceylon en in 1743 gouverneur-generaal van Batavia. Raakte betrokken bij enkele schandalen, waaronder de Derde Javaanse Successieoorlog.  Henry Hudson★ 1565 - † 1611 Ging in 1609 in opdracht van de Kamer van de VOC in Amsterdam opnieuw op zoek naar een noordelijke doorvaart, toen dit onmogelijk bleek voer hij naar Noord-Amerika. De rivier die later naar hem vernoemd zou worden, was echter al veel eerder ontdekt.  Heren XVII★ De zeventien afgevaardigden die verantwoordelijk waren voor het bestuur van de Kamers van de VOC.
|
Chronologie
20 maart 1602De Verenigde Oost-Indische Compagnie wordt opgericht. Joris van Spilberghen ontdekt Ceylon
1605
De macht van de VOC wordt op Ambon gevestigd en de Portugezen worden van de Molukken verdreven
1606
Willem Janszoon bereikt met zijn schip Het Duyfken als eerste Australië
1609
De factorij Firando wordt gesticht in Japan
Henry Hudson vaart in opdracht van de VOC naar Amerika
De Amsterdamsche Wisselbank wordt opgericht
1610
De VOC keert voor het eerst dividend uit
Pieter Both wordt de eerste gouverneur van de bezittingen van de VOC
29 januari 1616
Jacob LeMaire en Willem Schouten ontdekken ten zuiden van vuurland een onbekende zeestraat en Kaap, die zij respectievelijk straat Lemaire en Kaap Hoorn noemen. Op 28 oktober van hetzelfde jaar wordt LeMaire wegens het schenden van het monopolie van de VOC gevangen gezet
1619
Met de bouw van kasteel Batavia op de Molukken wordt Batavia gesticht, er vindt een zeegevecht plaats tussen een Engelse vloot en de vloot van de VOC
1621
Jan Pietersz Coen en Spronck moorden bevolking van Banda uit
De West-Indische Compagnie (WIC) wordt opgericht
1623
Coen moordt Engelsen uit op Ambon omdat hij ze verdenkt van een complot met de Ambonezen
1624
Formosa bezet als handelsnederzetting in China
Jacob Willekens en Piet Hein veroveren San Salvador in Brazilië
1625
Nieuw-Amsterdam wordt gesticht nadat Willem Verhulst Manhattan koopt van de Indianen in Amerika, Pieter Stuyvesant wordt er gouverneur
1633
Het eiland St. Helena, in het zuiden van de Atlantische Oceaan, wordt bezet en wordt steunpunt voor de reizen naar Indië
1634
Curaçao wordt ingenomen, Fort Amsterdam wordt gebouwd
1636
De VOC sticht een handelspost te Hoi An in Vietnam
1638
De VOC bezet Mauritius als steunpunt voor de reizen naar Indië
Er wordt begonnen met de veroveringen van de Portugese forten op Ceylon
1641
De Japanse factorij van Firando wordt verplaatst naar Dejima
De handelspost in Vietnam eindigt
Malakka wordt door gouverneur van Diemen veroverd
1642
Abel Tasman ontdekt Tasmanië, Nieuw-Zeeland, de Fiji-eilanden en de Bismarck-Archipel
1652
Jan van Riebeeck sticht verversingsstation Kaap de Goede Hoop
1657
De verovering van Portugees Ceylon wordt voltooid
1662
Er komt een einde aan de Nederlandse handelsmacht in Taiwan (Formosa) als de Nederlanders in Fort Zeelandia capituleren aan Koxinga
1667
Makassar wordt door Cornelis Speelman veroverd, de VOC sticht er een handelsmonopolie en versterkt het gezag in Bantam en Semarang
1688
De VOC koloniseert Kaap de Goede Hoop
1698
Octrooi verleend voor Oost-Indische Compagnie
1710
De VOC geeft in verband met financiële nood Mauritius op
1760
Het Huis de Klerk wordt gebouwd, eveneens op Jakarta, het nationaal archief (Arsip Nasional) is er tegenwoordig gehuisvest
1784
Na een bloedige strijd wordt met de verovering van het eiland Mars de Straat van Malakka weer door de VOC onder controle gebracht
24 december 1795
Het Decreet tot vernietiging van het tegenwoordig bewind der VOC wordt aangenomen. De Maatschappij is hiermee niet opgeheven, maar genationaliseerd
17 maart 1798
De VOC wordt ontbonden
Login
Zoek
Meer weten
Deze maand
Geschiedenis 24
.jpg)
PARTNERPROGRAMMA
