Oorlogsaffiches digitaal

Algemeen

woensdag 5 november 2003Meer dan 5000 Nederlandse oorlogsaffiches uit de periode 1933-'46 zijn binnenkort te bekijken op www.geheugenvannederland.nl.

door Remco Visschers

'Het Geheugen van Nederlands is een grootschalig digitaliseringsprogramma dat de toegankelijkheid en het gebruik van cultureel erfgoed wil vergroten. Op de website van het Geheugen stellen archiefinstellingen hun collecties digitaal beschikbaar,' vertelt René Kok, projectleider Digitalisering Fotocollectie van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie, dat de affiches beheert. 'Het NIOD doet mee met vijfduizend aanplakbiljetten uit de periode 1933-'46, van de NSB tot Nederlands-Indië en de wederopbouw.' Tegelijk met de presentatie van de affiches op de website verschijnt het boek V = Victorie. Oorlogsaffiches 1940-1945, waarin bijna tweehonderd oorlogsaffiches staan afgedrukt.

'De affiches waren in het bezit van het NIOD, maar ze werden weinig geraadpleegd. De aanvraagprocedure was lastig en de affiches zijn groot en kwetsbaar,' legt Kok uit. 'Op de website zal de collectie aanplakbiljetten zeer toegankelijk zijn. Via een onderwijsapplicatie leren scholieren over het onderscheid tussen voorlichting en propaganda.

Zeker de helft van de aanplakbiljetten bestaat uit zogenoemde tekstaffiches. Dit zijn bekendmakingen over bijvoorbeeld voedseldistributie of verduisteringen op lokaal niveau,' vertelt Kok over de collectie. 'Ze lijken saaier dan de prachtig gekleurde propaganda-affiches van de Duitsers, maar ze laten goed zien hoe burgemeesters met hun bevolking communiceerden. Tussen de regels door roepen ze de bevolking op zich niet te verzetten tegen de Duitse bezetter.'

Affiches maakten sinds 1918 deel uit van de Duitse politieke cultuur en ze behoorden in het Derde Rijk tot de belangrijkste propagandavormen van het nationaal-socialisme. Kok: 'De Duitse bezetter was dan ook woedend over het bekladden en beschadigen van hun propaganda-affiches. Nederlanders schreven op de aanplakbiljetten kreten als ''OZO'', een afkorting van ''Oranje Zal Overwinnen''. Op het affiche ''V = Victorie, want Duitschland wint voor Europa op alle fronten'' schreef een Amsterdammer: ''Doet u voor mij geen moeite.'' Deze vorm van verzet was vrij veilig, maar hij werd wel zwaar bestraft.

De nazi's hadden ook een hekel aan wildplakken, vertelt Kok. 'Ze probeerden de verspreiding van affiches in goede banen te leiden door deze aan voorschriften te onderwerpen en speciale aanplakzuilen en -borden op te stellen. De Duitsers vonden ons maar een ongedisciplineerd volkje.'