WO1 ook in Nederland jarenlang herdacht

donderdag 17 maart 2011Nederland deed niet mee aan de Eerste Wereldoorlog en daarom zou hier tijdens het Interbellum weinig animo zijn geweest om die oorlog te herdenken. Dat is althans het gangbare beeld. Volgens historicus Harmen Meek was er in Nederland tussen 1918 en 1933 wel degelijk sprake van een bescheiden oorlogsherdenkingscultuur.

17 maart 2011

In het academische Tijdschrift voor Geschiedenis beschrijft Meek de verschillende manieren waarop Nederlanders tijdens het Interbellum de Eerste Wereldoorlog herdachten. Aanvankelijk ging de belangstelling voornamelijk uit naar de 400.000 Nederlandse soldaten, die van 1914-1918 waren gemobiliseerd.

Oud-militairen richtten in 1924 een nationaal herdenkingscomité op en organiseerden op 31 juli van dat jaar een landelijke herdenking. Overal in Nederland werden klokken geluid en toespraken gehouden. Prins Hendrik en minister-president Ruys de Beerenbrouck legden een krans bij het nieuwe Monument voor Land- en Zeemacht op de boulevard van Scheveningen.

Deze ‘militaristische’ herdenking vond kritiek bij linkse groeperingen. Sommige SDAP-burgemeesters weigerden mee te doen. De Vrijzinnig-Christelijke Studenten- en Jongerenbond organiseerde in augustus 1924 een Centrale Vredesmeeting, waaraan ook socialisten deelnamen. Tijdens de meeting werd de Jongeren Vredes Actie (JVA) opgericht. In december sloten verschillende pacifistische organisaties zich aaneen in de Nooit-Meer-Oorlog-Federatie (NMOF).

De NMOF organiseerde vanaf 1925 elk jaar op 11 november een herdenking van de wapenstilstand. En met succes. ‘Tussen 1924-1933 domineerde de herinnering van de vredesbeweging in Nederland het publieke domein,’ schrijft Meek. Dat veranderde met het aan de macht komen van Adolf Hitler in Duitsland, waardoor de noodzaak van een goede landsverdediging opnieuw duidelijk werd. De Tweede Wereldoorlog verdrong vervolgens voorgoed de Eerste uit de Nederlandse herinneringscultuur.