Neurenberg-film voor het eerst naar Amerika

Politieke geschiedenis

woensdag 11 november 2009De film Nuremberg. It’s lesson for today uit 1948 zal volgend jaar voor het eerst in Amerika te zien zijn. Dit zei regisseur Sandra Schulberg tijdens de persvoorstelling van de door haar reconstrueerde film, gisteren in het Haagse Filmhuis. Op 13 november aanstaande vindt in Den Haag de wereldpremière plaats.

Costijn van der Ploeg | 11 november 2009

In maart 2010 beleeft Nuremberg. It’s lesson for today zijn Amerikaanse premiere in het Holocaust Museum in New York. De film werd in 1948 in opdracht van de Amerikaanse regering gemaakt en moest bijdragen aan de denazificatie van Duitsland na de oorlog. In de Verenigde Staten zelf was de film nooit te zien.

Binnen het Amerikaanse leger heerste bij sommigen de angst om net als de nazi’s door een internationaal tribunaal vervolgd te kunnen worden. Maar belangrijker lijkt Schulbergs verklaring, ‘dat door de vertoning van de film de publieke opinie in de Verenigde Staten zich massaal tegen het Marshallplan zou keren.’ Tot slot waren de Amerikanen in 1948 niet meer met de nazi’s, maar met de communistische dreiging bezig: ‘American can only have one enemy in mind.’

Dat de reconstructie van de film onlangs kon worden afgerond, was volgens de zichtbaar emotionele Schulberg te danken aan de subsidie die het Nationaal Archief in Den Haag ter beschikking stelde. De uitreiking van de Erasmus Prijs, die dit jaar naar de hoofdaanklager in Neurenberg van de Einsatzgruppen Benjamin Ferencz gaat, was volgens Martin Berendse, directeur van het Nationaal Archief, de belangrijkste reden om subsidie voor de film te verstrekken. Daarnaast vormt de juridische nasleep van de Tweede Wereldoorlog een van de aandachtsgebieden van onderzoek binnen het archief en geldt Den Haag met verschillende internationale tribunalen als de justitiële hoofdstad van de wereld.

De vader van Schulberg maakte voor de film gebruik van origineel Duits filmmateriaal, dat het Derde Rijk nooit heeft verlaten. De naoorlogse beelden van de concentratiekampen kwamen uit de film Nazi Concentration Camps (1945) en uit Russische archiefbeelden. Problematisch was de geringe hoeveelheid filmmateriaal van het tien maanden durende proces waarover de makers konden beschikken. In totaal schoten leden van het Amerikaanse Army Signal Corps 25 uur filmmateriaal. Daardoor zijn wel de openings – en slotverklaring van rechter Robert H. Jackson te zien, maar ontbreken de pleidooien van de verdediging. Gelukkig is het gehele proces ook op geluidsbanden opgenomen.

Van de documentaire bestaan twee versies: een Engelse en een Duitse. Schulberg koos voor de iets langere en kwalitatief betere Duitse versie. Deze versie is echter wel saaier, omdat Jackson bedong dat alle verklaringen van papier moesten worden voorgelezen. Voor de reconstructie maakte Schulberg een nieuwe soundtrack, maar liet zij de frames onveranderd. Wel zijn hier en daar enkele woorden anders vertaald. Zo is de vertaling van het woord Weltanschauung veranderd van 'ideologie' in 'wereldbeeld'.

Inmiddels is het bijna zeker dat het Amerikaanse publiek ruim zestig jaar nadat de film in de Duitse bioscopen draaide, alsnog de gruwelijkheden van de nazi’s kan bekijken. Laatste obstakel is slechts de leeftijdsgrens die de film mee moet krijgen.