‘Geallieerden net zo racistisch als de nazi's’

Koloniale geschiedenis

donderdag 8 oktober 2009De Tweede Wereldoorlog wordt door de geallieerden onterecht gepresenteerd als de laatste rechtvaardige oorlog tussen goed en kwaad. Dit stelt de Brits-Indiase historicus Mihir Bose in History Today. Als het aankwam op racisme en onderdrukking waren de geallieerden volgens Bose geen haar beter dan de nazi’s.

Costijn van der Ploeg | 8 oktober 2009

Vooral de Britten hielden er in de twintigste eeuw een ambivalente houding op na als het ging om het toekennen van het recht op zelfbeschikking aan de inheemse bevolking van hun koloniën. Zo veroordeelden de Britten het koloniale bestuur van de Belgen in Congo en deed de schrijver Byron mee aan de onafhankelijkheidstrijd van Griekenland, maar stelde Lord Curzon, de onderkoning van India, in 1917 dat dat land pas over 500 jaar klaar zou zijn voor zelfbestuur.

In 1939 was het idee van gelijke rechten voor ieder mens op het Europese continent een nog vrij onbekend begrip. Niet voor niets sloot Churchill India nadrukkelijk uit van de in het Atlantische Handvest vastgestelde voorwaarden voor vrijheid. De Franse president De Gaulle deed hetzelfde en kondigde aan dat het bevrijde Frankrijk haar vooroorlogse koloniale rijk zou versterken. De gebeurtenissen in Vietnam lieten zien waartoe het Franse kolonialisme kon leiden.

Zelfs de initiator van de in 1920 opgerichte Volkenbond, de Amerikaanse president Woodrow Wilson, ontzegde zwarte Amerikanen het recht op gelijke behandeling. In de binnenlandse politiek stelde de VS zich tijdens de Tweede Wereldoorlog racistisch op. Na de aanval op Pearl Harbor op 7 december 1941 prees de Amerikaanse regering weliswaar het verzet van de Chinezen tegen de Japanners, maar ontzegde de regering tegelijkertijd Chinezen de toegang tot de Verenigde Staten. Daarnaast werden de Chinezen in wetgeving tussen 1882 en 1913 stelselmatig gemarkeerd als ongewenste immigranten.

De hypocriete houding van de geallieerden leidde er volgens Bose toe dat sommige antikoloniale vrijheidsstrijders in de armen van hun vijanden werden gedreven. Bose schreef het boek Raj, Secrets and Revolution. A life of Subhas Chandra Bose, over een van de leiders van de nationalistische beweging in Brits-Indië. Subhas Bose geloofde niet in het geweldloze protest van Gandhi en zette onder het credo ‘de vijand van mijn vijand is mijn vriend’ al zijn kaarten op de Duitsers. Van Hitler kreeg hij toestemming om een eigen Indiaas ‘bevrijdingsleger’ op te richten.