‘Che was obstakel voor de revolutie’

Sociale geschiedenis

woensdag 23 september 2009

‘Che Guevara was eerder een obstakel dan een voordeel voor de Cubaanse revolutie. Bovendien had Guevara “geluk” dat hij vroeg stierf, waardoor hij tot hét symbool van de revolutie kon uitgroeien.’ Dit stelde Simon Reid-Henry tijdens de presentatie van zijn boek Fidel en Che. Een revolutionaire vriendschap op 17 september in De Balie in Amsterdam.

In de eerste jaren van de Cubaanse revolutie onderhielden Fidel Castro en Che Guevara een innige revolutionaire vriendschap, waarin loyaliteit een belangrijke rol speelde. Toen het Cubaanse volk in 1962 bijvoorbeeld klaagde over Guevara’s hoge regeringspositie liet Fidel hem zitten. Maar Guevara was ook een obstakel voor de voortgang van de revolutie. Dit bleek in 1966 toen Guevara naar Afrika vertrok om daar de idealen van de revolutie te verspreiden en Castro plotseling besluitvaardiger optrad. Reid-Henry verklaart Fidels slagvaardigheid door de afwezigheid van Guevara, die hij omschreef als ‘geen groot militair tacticus.’

Een jaar eerder was de politieke vriendschap tussen de twee al beëindigd nadat Guevara openlijk Moskou had beledigd. Na deze politieke breuk probeerden de twee hun persoonlijke relatie overigens wel te handhaven. Op de vraag van interviewer Maarten Steenmeijer, hoogleraar Spaanse Letterkunde en Cultuur aan de Radboud Universiteit Nijmegen, of Fidel iets te maken had met de dood van Che in Bolivia was Reid-Henry stellig. ‘Uit de getuigenverklaringen van Fidel’s bodyguards, die aanwezig waren toen Castro het nieuws van de dood van Guevara kreeg, blijkt dat hij in tranen uitbarstte.’ De reactie van Fidel kwam op de bodyguards oprecht over. Tegelijkertijd moet aan deze getuigenverklaringen niet al teveel waarde worden gehecht, omdat in Cuba ‘iedereen belang heeft bij het verhaal over Guevara en Cubanen graag overdrijven.’

Na 1968 werd Guevara het symbool van de revolutie en werd zijn naam wrang genoeg op kapitalistische wijze uitgebuit. Edwin Koopman, journalist en Zuid-Amerika deskundige gaat zelfs zover dat ‘Che is misbruikt om de revolutie in stand te houden.’ Fidel zelf noemde zijn voormalige vriend in de veertig jaar na zijn dood nauwelijks.

Tegenwoordig is de revolutie op Cuba, volgens Reid-Henry, nog steeds alom aanwezig. Maar waar de regering de revolutie met een hoofdletter ‘R’ schrijft, ervaart de bevolking het als een revolutie met een kleine ‘r’. Politieke veranderingen lijken ook na de machtsovername door Raoul ver weg, terwijl de Cubaanse bevolking had verwacht dat de Amerikaanse president Obama het handelsembargo inmiddels zou hebben opgeheven.

Costijn van der Ploeg

23 september 2009