Nazifilm ‘Jud Süss’ op symposium

Sociale geschiedenis

woensdag 2 september 2009Tijdens een filmsymposium over oorlogspropaganda van het NIOD, het Centrum voor Holocaust en Genocidestudies en Historisch Nieuwsblad op 18 oktober aanstaande zal de antisemitische nazifilm Jud Süss uit 1940 worden vertoond. De voorstelling in de grote zaal van het Amsterdamse filmtheater Tuschinski is eenmalig en gebonden aan strenge voorwaarden.

‘Propaganda. De regie van oorlog en vrede’, is de titel van het symposium, dat plaatsvindt tijdens de Week van de Geschiedenis (17-24 oktober). De bijeenkomst is bedoeld om inzicht te verschaffen in de manier waarop machthebbers filmbeelden gebruiken om leugens te verkopen als waarheid. Een van de films die worden vertoond is Jud Süss, die in 1940 onder toezicht van nazi-propagandaminister Joseph Goebbels werd gemaakt om het Duitse volk op te zetten tegen de Joden.

Volgens Barbara Boender van het Centrum voor Holocaust en Genocidestudies
geeft Jud Süss een goed voorbeeld van verborgen propaganda. ‘Het is een compleet andere film dan Der Ewige Jude, de meest bekende antisemitische film van de nazi’s. Dat is een documentaire die “wetenschappelijk” probeerde aan te tonen dat de Joden uitgeroeid moesten worden. Bij Jud Süss gaat het antisemitische vergif gehuld in de verleidelijke verpakking van een romantisch kostuumdrama. Al in het Derde Rijk merkten de autoriteiten dat veel mensen zich irriteerden aan Der Ewige Jude, maar Jud Süss prachtig vonden.’

Vanwege de beladen inhoud en achtergrond mag Jud Süss niet zomaar overal en door iedereen worden vertoond. De film is verboden in Duitsland, Oostenrijk, Italië en Frankrijk. Aan vertoning in Nederland stelt de Berlijnse Friedrich-Wilhelm-Murnau-Stiftung, die de rechten op Jud Süss bezit, strenge voorwaarden. De film mag alleen worden vertoond in een wetenschappelijke context. Van tevoren mag er geen reclame worden gemaakt.

Boender snapt de gevoeligheden. ‘Vijftien jaar geleden draaide Jud Süss eenmalig in Amsterdam. Dat leidde tot protesten en opstootjes. We hopen dat Nederland er nu wel rijp voor is. We plaatsen Jud Süss uitdrukkelijk binnen het kader van een symposium over de gevaren van propaganda, stereotypen en haat zaaien. Voorafgaand is er een inleiding door historicus David Barnouw van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD).’

Verder staan op het programma: een debat tussen Barnouw en journalist Joris Luyendijk over propaganda en beeldvorming vroeger en nu, en de korte film Reel Bad Arabs. Die bevat een compilatie van fragmenten uit bekende Hollywoodfilms, waarin Arabieren figureren. Boender: ‘De films en fragmenten die vertoond worden zijn aanleiding voor een discussie over de vraag, of er parallellen getrokken kunnen worden tussen stigmatisering nu en in het verleden.’

2 september 2009