Symposium over communisme en christendom

woensdag 1 juli 2009In het jaar waarin zelfs de SP toenadering zoekt tot het christendom, wilde het Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme eens stilstaan bij de relatie tussen communisme en het protestantse geloof. Het symposium Strijd om de ziel was woensdag 25 april jongstleden druk bezocht.

door Aniek Smit

‘Onze Vader die in de hemelen zijt; Verlos ons van de atoombom en de napalm,’ zo begint historicus Wouter Beekers zijn lezing over de schijnbaar tegenovergestelde wereldbeschouwingen communisme en protestantisme. En directeur van het Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme (1800-heden) (HDC) George Harinck opent met de constatering dat een christen in de vrije natie Nederland communist kan zijn, en andersom. ‘In beide “wereldbeschouwingen” wordt bovendien hetzelfde beoogd,’ meent hij. ‘“Al het mijne is het uwe.” Dat werkte in het Rusland van 1917 echter uit in “Al het uwe is het mijne.”’
‘Maar toch, is er een grotere tegenstelling te bedenken?’ vraagt HDC-medewerker Wim Berkelaar zich af. ‘Tot de jaren zeventig werd het communisme door zeker negentig procent van de christenen afgewezen als atheïsme.’ Harinck illustreert welk beeld er in die tijd bestond: ‘Er waren bij een lezing op de Vrije Universiteit Russen aanwezig. De koffiejuffrouw heeft toen haar baas gevraagd wat ze dan met de theelepeltjes moest doen. Die zouden de communisten natuurlijk stelen!’
Na de jaren zeventig werd een dialoog mogelijk. De communistische dwaalleer bevatte immers wel enkele elementen van waarheid. Wouter Beekers beschrijft de opkomst van bewegingen als Christenen voor Socialisme, die de Bijbel sociaal-economisch interpreteerden. ‘Bijbellezingen en lezing van Het kapitaal gingen hand in hand.’
Aan het einde van de reeks lezingen laait de discussie nog even hoog op. Want als de leer van Marx het geloof in God uitsluit, hoe kan de SP dan nu christelijke stemmers trekken? Gerrit Voerman, directeur van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, laat zien dat de SP in 1980 afstand deed van Mao en in 1999 van de heilsprofetie van Marx. ‘Welk standpunt hebt u dan nog wel?’ vraagt Wim Berkelaar daarop aan de SP-bestuursleden in de zaal. Een duidelijk antwoord blijft uit. Ze ontkennen in ieder geval dat de SP zich specifiek op christenen gaat richten.
Wie de strijd om de ziel heeft gewonnen, blijft daarmee tot aan de laatste lezing onduidelijk. George Harinck: ‘Het communisme verdween in ieder geval. Misschien heeft het christendom daarmee wel gewonnen.’