VU-hoogleraar Schutte wint Stalsprijs

woensdag 1 juli 2009Gerrit J. Schutte, emeritus hoogleraar in de geschiedenis van het Nederlandse protestantisme, heeft een Zuid-Afrikaanse prijs gewonnen voor zijn boek De Vrije Universiteit en Zuid-Afrika 1880-2005. Het is voor het eerst dat de prijs is uitgereikt aan iemand die niet Zuid-Afrikaans is, voor een werk dat niet in het Zuid-Afrikaans is geschreven.

door Aniek Smit

De Stalsprijs in de Geesteswetenschappen (Geschiedenis) wordt sinds 1946 om de drie jaar uitgereikt door de Zuid-Afrikaanse Academie voor Wetenschap en Kunst in Pretoria. Gerrit Schutte, die de prijs overigens ook won voor zijn hele oeuvre, schreef zijn boek over 125 jaar betrekkingen met Zuid-Afrika ter ere van het 25ste lustrum van de Vrije Universiteit (VU) in 2005.
‘Vanaf het begin heeft Abraham Kuyper gehoopt dat de VU dé universiteit voor Zuid-Afrika zou zijn,’ vertelt Schutte. ‘In Transvaal streden de Afrikaners destijds tegen de Engelse bezetting. In de Transvaalse Republiek, die na de Eerste Boerenoorlog in 1881 werd uitgeroepen, bestond echter alleen maar lager onderwijs. Vanwege de stamverwantschap met Nederland werden studenten uit de Transvaal hiernaartoe gestuurd. En veel calvinistische schoolmeesters vertrokken naar Zuid-Afrika.’
Schutte studeerde koloniale geschiedenis in Utrecht en kreeg van zijn docent het advies om behalve meer boeken te lezen ook veel van de wereld te zien. ‘Dat was in de jaren zestig, dus je kon nog een koloniale samenleving van dichtbij meemaken. Ik trok naar Zuid-Afrika om daar een jaar te studeren.’ Sindsdien heeft Schutte veel onderzoek gedaan naar de VOC en de Kaap. ‘De samenleving die daar ontstond was vergelijkbaar met de koloniale structuur van de samenleving in Nederlands-Indië.’
De betrekkingen tussen Nederland en Zuid-Afrika waren niet altijd goed. De Nederlandse invloed in Zuid-Afrika werd niet altijd gewaardeerd. ‘Die werd weleens ervaren als een Nederlands beschavingsoffensief. De schoolmeester met het opgestoken vingertje zou de Zuid-Afrikanen weleens calviniseren. Er werd zelfs wel gesproken van Hollanderhaat.’
De VU en haar Zuid-Afrikaanse geest- en stamverwanten verschilden bovendien duidelijk van mening over de apartheid. ‘Ook al hadden we dezelfde theologische wortels, die hebben toch hun eigen context, dus liep de dialoog vast,’ vertelt Schutte. ‘De VU verleende en eredoctoraat aan Beyers Naudé, een blanke Zuid-Afrikaanse predikant die zich tegen de apartheid keerde, en dat werd in Zuid-Afrika niet gewaardeerd.’ Pas na 1990 werden de relaties weer opgebouwd.
‘Mijn werk is op bepaalde punten best kritisch,’ vertelt Schutte. ‘Dus wat dat betreft is de prijs een mooi symbool, de banden zijn weer hersteld.’

Predikant Beyers Naudé krijgt een eredoctoraat van de VU in 1972.