Meer empathie voor NSB?

woensdag 1 juli 2009Heeft de algemene afkeer van de NSB een fatsoenlijk historisch begrip van de club in de weg gestaan? Dat was de vraag op een seminar van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie, 5 april jongstleden.

‘Natuurlijk heeft de Bezetting ervoor gezorgd dat de NSB politiek en moreel volkomen afgeschreven is,’ stelt de Leidse historicus Bart van der Boom: ‘Als Mussert in mei 1940 de beweging had ontbonden, dan zou de aandacht ongetwijfeld veel welwillender zijn geweest. Maar of dit een goede geschiedschrijving van de NSB in de weg heeft gestaan?
De NSB lijkt ‘hot news’ in historisch Nederland, een trend die het NIOD naadloos oppikte door op donderdag 5 april jongstleden een seminar te organiseren. Hoewel ‘tout fout Nederland’ aanwezig was, met als kopstukken historicus Chris van der Heijden (Grijs Verleden) en oud-hoofdredacteur van Het Parool Sytze van de Zee (Potgieterlaan 7), kwam het niet tot een spetterende discussie. Het bleef bij een toejuichen van het groeiend aantal deelstudies over de beweging.
Sinds Fout geboren van Bas Kromhout (2004) verschijnen met de regelmaat van de klok nieuwe studies over de NSB. Al die boeken bepleiten een nieuwe invalshoek, waarin meer aandacht besteed moet worden aan bijvoorbeeld vrouwen in de beweging en het slachtofferschap van kinderen van foute ouders.
Een standaardwerk over de NSB ontbreekt weliswaar nog steeds, maar aan aandacht van historici heeft het de NSB nooit ontbroken. ‘Wel zijn er nogal wat lacunes in de geschiedschrijving over de beweging,’ constateerde Van der Boom, ‘die zijn terug te voeren op een gebrek aan empathie.’ Van der Boom pleit er dan ook voor om de NSB ‘meer als een religie, een overtuiging te zien, en minder als dom opportunisme’.
Maar het is niet erg waarschijnlijk dat het ooit zal komen tot een andere beoordeling van de NSB, want zelfs tijdgenoten in de jaren dertig schilderden de NSB al routinematig af als een club van toekomstige landverraders, aldus Van der Boom. ‘Aanhangers konden rekenen op minachting in hun wijde omgeving. Het was een partij die rare omgangsvormen importeerde. En de nationale wedergeboorte die de NSB in de aanbieding had, werd afgewezen vanwege het on-Nederlandse idee van de dictatuur.’
Een conclusie die hoogleraar Peter Romijn bevestigde door verwijzing naar het offensief gewelddadige karakter van het nationaal-socialisme ‘dat overal in Europa een scheidslijn vormde die breed werd opgepakt en afgewezen’.

door Maria van Haperen