‘Het neocalvinisme is een Nederlands exportproduct’

woensdag 1 juli 2009Sinds 1 maart is historicus George Harinck (1958) hoogleraar collectievorming en geschiedenis van het neocalvinisme aan de Vrije Universiteit Amsterdam. De nieuwe leerstoel staat in de traditie van de universiteit, die in 1880 werd opgezet door neocalvinist Abraham Kuyper.

door Aniek Smit

De leerstoel is direct verbonden aan het Historisch Documentatiecentrum voor Nederlands Protestantisme (1800-heden), waarvan Harinck sinds 2003 directeur is. ‘Zo kunnen we het archiefmateriaal over het neocalvinisme, de reactivering van het gedachtegoed van Calvijn vanaf midden 1880, nog dichter bij student en onderzoeker brengen.’
Dat hij zelf neocalvinist is, steekt Harinck niet onder stoelen of banken. ‘Maar mijn onderzoek komt ook voort uit historische interesse. Al tijdens mijn studie geschiedenis in Leiden bekeek ik de dynamiek binnen protestantse kringen in de jaren dertig. Lange tijd heeft het beeld bestaan van het interbellum als een statische verzuilde samenleving, terwijl we juist in die tijd de opkomst van modernistische stromingen zien, ook in het protestantisme.
Zo bestaat ook het misverstand dat er na de jaren zestig niets meer binnen het protestantisme is gebeurd. Hij is misschien niet meer de motor van de samenleving, maar de kerk blijft een belangrijke rol vervullen in de civil society. In mijn onderzoek zal ik zeker proberen een accent te leggen op dat aanpassingsvermogen, vooral in de naoorlogse periode.’
Momenteel werkt Harinck aan een boek over de Nederlands-Amerikaanse betrekkingen in het neocalvinisme. ‘In de Verenigde Staten is men nog erg op zoek naar een manier om de protestantse identiteit te koppelen aan een actieve rol in de samenleving. Het gedachtegoed van Abraham Kuyper is daar zeer geschikt voor. Amerikaanse denktanks passen zijn ideeën toe op vraagstukken als de rol van de overheid binnen de sociale zorg.’
Harinck ziet het werk van Kuyper ook terug in de Nederlandse politiek. ‘De overheid moet zich neutraal opstellen, maar wel openheid bieden aan zowel christendom als atheïsme, en ook aan de islam. Sommige mensen vrezen dat we daarmee terugkeren naar de jaren vijftig. Toch is er helemaal geen sprake van een terugkomst van religie; de hele protestantse organisatiestructuur van scholen, omroepen en dagbladen staat nog overeind.
Het protestantisme is zonder meer van karakter veranderd, maar binnen iedere traditie bestaat een zekere dynamiek. Het christendom is zeker niet weg, en ook niet terug van weg geweest.’