Veel contact Nederland en Duitsland in 18e eeuw

donderdag 25 juni 2009Het Rijksmuseum Twenthe was 26 en 27 januari het decor voor het congres Ger-manie? Twee dagen lang bogen wetenschappers zich over de overeenkomsten en verschillen tussen de Nederlandse en Duitse cultuur in de achttiende eeuw.

Totnogtoe was de periode na de Tweede Wereldoorlog dominant in het onderzoek naar de betrekkingen tussen Nederland en Duitsland. Twee eeuwen terug in de tijd gaan werkt volgens Inger Leemans, cultuurhistorica verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen, echter verhelderend. Zij vindt de achttiende eeuw een van de meest cruciale en dynamische periodes in de relatie tussen beide gebieden. Tal van ideeën, boeken en toneelstukken werden, evenals poëzie, van Nederland naar Duitsland ‘geëxporteerd’ en vice versa.
Historisch gezien is het nogal problematisch om in de achttiende eeuw te spreken van een eigen Duitse en Nederlandse identiteit, erkent Hanco Jurgens, een van de organisatoren van het congres. Duitsland was een lappendeken van koninkrijkjes en vrije steden, en ook Nederland was nog geen eenheidsstaat. Het proces van natievorming aan het einde van de achttiende eeuw zorgde echter voor een zoektocht naar de culturele wortels en een groeiend nationaal bewustzijn.
Het bestaande beeld van de Duits-Nederlandse verhoudingen kan in positieve zin worden bijgesteld, zegt Jurgens. Johann Gottfried Herder noemde de Nederlanders een decadent handelsvolk zonder poëzie en Johan Huizinga beweerde zelfs dat afkeer van en verachting voor het Nederlandse volkskarakter gemeengoed waren onder Duitsers die over Nederland schreven. ‘Dit negatieve beeld is achterhaald,’ stelde Jurgens in zijn slotrede. ‘Wanneer men de aandacht verlegt naar de literaire, artistieke, wetenschappelijke en handelscontacten, dan blijkt er een intensief verkeer te hebben plaatsgehad, dat veel minder door vooroordelen was bepaald dan door Herder en Huizinga verondersteld.’
Liefhebbers van de achttiende eeuw kunnen het hele jaar terecht bij het Rijksmuseum Twenthe. Dat heeft 2007 namelijk omgedoopt tot het Jaar van de Achttiende Eeuw en presenteert tal van lezingen en tentoonstellingen over deze periode.
door Wouter Daemen