Ex-maoïst zegt sorry tegen Cambodjanen

Politieke geschiedenis - Sociale geschiedenis

woensdag 3 juni 2009Vier Zweedse maoïsten bezochten in 1978 het Cambodja van Pol Pot. Van de killing fields kregen zij niets te zien. Een van hen keerde onlangs terug om de slachtoffers excuses aan te bieden. Hij figureert in de documentaire Gunnar and the Khmer Rouge, die op 27 mei in Felix Meritis in Amsterdam in première is gegaan.

Het regime van de Rode Khmer staat tegenwoordig bekend als een wrede moordmachine, die tussen 1975 en 1979 een vijfde van de Cambodjaanse bevolking heeft omgebracht. Maar in de jaren zeventig vervulde de revolutie in ‘Democratisch Kampuchea’ nog een voorbeeldfunctie voor Europese maoïsten.

Vier leden van de vriendschapsvereniging Zweden-Kampuchea werden bij wijze van hoge uitzondering in 1978 rondgeleid door het hermetisch afgesloten land. Afschuwelijke verhalen van Cambodjaanse vluchtelingen waren toen al tot het Westen doorgedrongen, maar de Zweden kregen niets van de massamoord te zien. Bij terugkomst traden ze zelfs in de media op als verdedigers van de Rode Khmer en verwierpen zij de verhalen van vluchtelingen.

In de documentaire Gunnar and the Khmer Rouge van Julia Stanislawska en Michael Krotkiewski keert een van de Zweden terug naar Cambodja om zijn spijt te betuigen aan de bevolking. Zijn optreden is ontwapenend: hij spreekt willekeurige mensen op straat aan en vraagt naar hun ervaringen in de Rode Khmer periode, waarna hij op emotionele wijze zijn verontschuldigingen aanbiedt.

Opvallend is dat Gunnar in de film door veel Cambodjanen vriendelijk te woord wordt gestaan. Deze houding is wellicht tekenend voor de manier waarop er met het pijnlijke verleden wordt omgegaan. Onder invloed van het boeddhistische idee van karma is het voor veel Cambodjanen belangrijker dat de slachtoffers worden erkend dan dat de daders worden berecht.

Het Cambodja-tribunaal lijkt mede hierom tot dusverre weinig succesvol. Daar komt nog bij dat het tribunaal wordt beschuldigd van corruptie en veel topstukken van de Rode Khmer voortijdig zijn overleden.

door Jan Julia Zurné

3 juni 2009