Antwoorden voorronde Grote Geschiedenis Quiz 2009

Algemeen

zaterdag 14 maart 2009In het vorige nummer van Historisch Nieuwsblad (2009/2) en de Volkskrant van 28 februari stond de voorronde van de Grote Geschiedenis Quiz. Inmiddels zijn alle inzendingen nagekeken. Tien personen nemen deel aan de finale, waar zij het opnemen tegen tien prominente Nederlanders, onder wie NOVA-journalist Nynke de Zoeten, acteur Frank Lammers, schrijver René Appel en cabaretier Arthur Umbgrove. De finale wordt uitgezonden op Tweede Paasdag, 13 april, om 21.00 uur door de NPS op Nederland 2. De presentatie is in handen van Joost Karhof.

De deelnemers aan de finale zijn: Jessy Arendsen uit Sittard; Nanoeska Csonka uit Gasselternijveen; Steven Dijk uit Diemen; Lex van Eijndhoven uit Utrecht; Arie Kammeraat uit Alphen aan de Rijn; Rutger Kramer uit Den Haag; Wytze van der Raay uit Amerongen; Paul Raterman uit Rotterdam; Rian van de Sande uit Zoetermeer en Kim Tolen uit Nieuw Vennep.

- lees ook: Tien Jaar Grote Geschiedenis Quiz
- Bekijk de antwoorden hier:


1 Opstandelingen in de Franse Revolutie werden ‘sansculotten’ genoemd. Waarom heetten ze zo?
Goede antwoord: a
Opstandelingen in de Franse Revolutie waren vooral ambachtslieden en kleine zelfstandigen die zich verzetten tegen de aristocratie. Zij waren tegen de rijken en vóór gelijkheid en de republiek. Omdat zij lange broeken droegen, werden ze de ‘kniebroeklozen’ – sansculotten – genoemd. De gegoede burgerij droeg namelijk wel van die korte broeken.

2 Niet alleen in de westelijke koloniën, maar ook in Nederlands-Indië werden slaven gehouden. Hoeveel procent van de bevolking van Batavia bestond eind zeventiende eeuw uit slaven?
Goede antwoord: c
Eind zeventiende eeuw bestond circa 50 procent van de bevolking van Batavia uit slaven. Volgens de VOC-reglementen mochten deze slaven, die veelal uit Lombok, Bali en India kwamen, niet worden mishandeld en moesten ze een christelijke opvoeding krijgen.

3 Waarom trok graaf Floris V van Holland in de dertiende eeuw ten strijde tegen de Friezen?
Goede antwoord: d
De vader van de Hollandse graaf Floris V (1254-1296), Willem II, was in 1256 door het ijs gezakt tijdens een expeditie tegen de Friezen, die hem vervolgens vermoordden. Floris V was toen twee jaar oud. Jaren later nam hij wraak, maar deze veroveringstocht mislukte.

4 Waarvoor stond ‘T4’ – kort voor Tiergarten 4 – in het Derde Rijk?
Goede antwoord: c
Aan de Tiergartenstrasse 4 in Berlijn bevond zich in de Tweede Wereldoorlog het kantoor van waaruit de moord op geestelijk en lichamelijk gehandicapten werd georganiseerd. De naar dit adres vernoemde operatie ‘T4’ ging, onder het eufemisme van de ‘genadedood’, in oktober 1939 van start. Gehandicapten werden in de nazi-ideologie gezien als een last voor de maatschappij en een bedreiging voor ‘het gezonde volkslichaam’. De slachtoffers werden gedood in gaskamers: sommige medewerkers aan de T4-operatie werden later als deskundigen ingezet in de vernietigingskampen.

5 In zijn boek Over de geest der wetten uit 1748 besprak de filosoof Charles-Louis de Montesquieu een factor die volgens hem bepalend was voor het karakter van een volk en de regeringsvorm die daar het best bij past. Welke was dit?
Goede antwoord: d
Charles-Louis de Montesquieu (1689-1755) was behalve in politieke filosofie ook geïnteresseerd in de invloed die het klimaat heeft op de mens. Zo meende hij dat een koud klimaat de lichaamsvezels insnoert, waardoor mensen in koude omgevingen krachtiger zijn en minder gevoelig voor lichamelijke pijn en emoties – ‘Een Rus moet worden gevild om hem iets te laten voelen.’ Mensen die in een warm klimaat leven zijn gevoeliger, banger en geven eerder toe aan verleidingen en ‘zintuiglijke genoegens’. De wetten van een land dienden dan ook afgestemd te zijn op het klimaat, schreef Montesquieu. Deze kenmerken achtte hij overigens niet erfelijk: als iemand van een koud naar een warm klimaat verhuist, verandert hij met de temperatuur mee.

6 Waarom verliet Chroesjtsjov in 1960 voortijdig een topontmoeting met Eisenhower in Parijs?
Goede antwoord: c
In 1960 zou de Amerikaanse president Eisenhower zijn Russische collega Chroesjtsjov ontmoeten in Parijs, om de spanningen tussen Oost en West te verminderen. Twee weken voor de top werd echter een Amerikaans spionagetoestel boven de Oeral neergehaald. Chroesjtsjov voelde zich verraden door Eisenhower, die hem kort daarvoor nog ‘my friend’ had genoemd. Hij eiste excuses, en toen Eisenhower daar niets voor voelde, besloot Chroesjtsjov de Sovjetdelegatie onmiddellijk terug te trekken. Ook de geplande topconferentie in Moskou was van de baan. Eisenhower was niet langer welkom.

7 Jacob Cats kan worden beschouwd als een Dichter des Vaderlands avant la lettre. Maar welke officiële functie bekleedde hij?
Goede antwoord: a
De dichtkunst van Jacob Cats (1577-1660) was in de jonge Republiek erg geliefd. De meeste lezers wisten dat Vadertje Cats ook advocaat, pensionaris van Zeeland en raadpensionaris (hoogste bestuurder) was van Holland – later zelfs van de hele Republiek. Hij overleed in de huidige ambtswoning van premier Balkenende.

8 Karel Lotsy was een belangrijke Nederlandse sportleider. Hij was voorzitter van de KNVB en drie keer chef de mission bij de Olympische Spelen. In verschillende Nederlandse steden zijn straten naar hem vernoemd. Toch werd de Karel Lotsystraat in Amsterdam in 1997 hernoemd. Waarom?
Goede antwoord: d
Karel Lotsy, tijdens de Tweede Wereldoorlog voorzitter van de (K)NVB, maakte geen bezwaar tegen het ontslag van Joodse scheidsrechters. Ook gaf hij de nazi’s sportadviezen. Toch zijn in verschillende Nederlandse steden straten naar hem vernoemd, omdat hij zich ook inzette voor de olympische beweging. Niettemin werd de Lotsystraat in Amsterdam omgedoopt in de Mahlerlaan.

9 Wie waren de Hottentotten?
Goede antwoord: b
‘Hottentottententententoonstelling’ is zonder gestotter nauwelijks uit te spreken, en dat is ook de bedoeling. Het lange woord sloeg op de Khoikhoi, een volk dat in Zuid-Afrika in tenten leefde toen Nederlanders daar in 1652 voor het eerst voet aan wal zetten. Hun taal bevatte veel moeilijk imiteerbare klikklanken.

10 In 1956 raakte Egypte met drie landen tegelijk in een gewapend conflict. Welke landen waren dat?
Goede antwoord: b
In 1956 raakte Egypte met drie landen tegelijk in een gewapend conflict om het door president Nasser genationaliseerde Suez-kanaal: Frankrijk, Groot-Brittannië en Israël. Het conflict is bekend geworden als de Suez-crisis.

11 De Salon des Refusés in Parijs was:
Goede antwoord: b
De Salon des Refusés in Parijs was een kunsttentoonstelling die voor het eerst werd georganiseerd in 1863. De kunstwerken die er hingen, onder meer van Manet en Cézanne, waren eerder afgewezen voor andere tentoonstellingen. Niettemin kreeg de Salon des Refusés de goedkeuring van keizer Napoleon III.

12 Prominente Europeanen reageerden uiteenlopend op het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Welke opmerking hoort bij welke persoon?
Goede antwoord: c
Deze vraag liet zien hoe uiteenlopend prominente Europeanen reageerden op het uitbreken
van de Eerste Wereldoorlog. Van de Britse politicus Edward Grey is de beroemde uitspraak ‘De lichten gaan uit in heel Europa.’ Winston Churchill was flegmatieker: ‘Business as usual.’ ‘Ik ken geen partijen meer en ook geen religies,’ zei Wilhelm II. Franz Kafka ten slotte noteerde in zijn dagboek: ‘Duitsland heeft Rusland de oorlog verklaard. ’s Middags naar het zwembad.’

13 Waarom at men in Europa tijdens de vroege Middeleeuwen geen asperges?
Goede antwoord: a
Tijdens de vroege Middeleeuwen at men geen asperges, omdat men niet meer wist hoe je die moest verbouwen. Deze kennis was in Europa na de val van het Romeinse Rijk verloren gegaan. De Moren herintroduceerden de asperge in Spanje; toen zij tijdens de Reconquista verdreven werden, verspreidden de Spanjaarden de aspergecultuur over de rest van Europa. De oudst bekende West-Europese bron over de ‘geherintroduceerde’ asperge dateert uit 1469.

14 Wat verstaan we onder de ‘Holodomor’?
Goede antwoord: b
Holodomor is het Oekraïense woord voor ‘hongermoord’ en slaat op de hongersnood die in de jaren 1932-1933 heerste in de Oekraïne. Rond de 3 miljoen mensen kwamen erdoor om het leven. Over het antwoord op de vraag of de hongersnood doelbewust door Stalin was opgelegd en dus een daad van genocide was om de Oekraïense koelakken en nationalistische ideeën te onderdrukken, zijn historici het niet eens. Het Oekraïense parlement nam in 2006 een wet aan die bepaalt dat de hongersnood inderdaad genocide was, tot ergernis van de Russische president Poetin. Hij erkende wel dat de hongersnood mensenwerk was, maar weigerde excuses aan te bieden.

15 De Nacht van Schmelzer in 1966 was een ijkpunt in de jaren zestig, omdat KVP’er Schmelzer zijn eigen partij ten val bracht. Wat eiste de vorig jaar overleden Norbert Schmelzer in zijn befaamde motie?
Goede antwoord: d
Schmelzer eiste in een motie een betere dekking van de begroting om extra uitgavenstijgingen te voorkomen en bracht daarmee het kabinet-Cals ten val.

16 Bij welke rivier lag de meest oostelijke grens van het rijk van Alexander de Grote?
Goede antwoord: b
Volgens de Oude Grieken reikte de wereld tot de rivier de Indus. Alexander de Grote was van plan de gehele wereld te veroveren. Toen hij uiteindelijk bij die rivier was aangekomen, bleek dat India zich eráchter bevond. Daarop zette Alexander een expeditie naar India op touw, maar het moreel van zijn manschappen was te laag en het weer te slecht om die succesvol te laten verlopen.

17 Wanneer kreeg de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden formele internationale erkenning?
Goede antwoord: c
De formele erkenning van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden was opgenomen in de Vrede van Munster (1648). De informele erkenning kwam al in 1596, toen de Republiek het Drievoudig Verbond met Engeland en Frankrijk sloot.

18 Wat waren ‘compagniesdochters’ in de zeventiende eeuw?
Goede antwoord: a
Compagniesdochters waren vrouwen van geringe komaf die in de zeventiende eeuw een contract sloten met de VOC waarin ze beloofden dat ze, in ruil voor een bruidsschat, in Indië zouden trouwen met VOC-werknemers.

19 De jaren vijftig vormden het hoogtepunt van de Wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog. Hoeveel nieuwe woningen waren er in 1962 sinds de oorlog gebouwd?
Goede antwoord: d
In 1962 waren er al een miljoen naoorlogse woningen opgeleverd.

20 Wat was de Bartholomeüsnacht?
Goede antwoord: b
Tijdens de Bartholomeüsnacht, ook wel ‘de bloedbruiloft’ genoemd, kwamen zo’n 20.000 protestanten om. De lynchpartij, die begon in de nacht van 23 op 24 augustus 1572 in Parijs en zich uitbreidde over heel Frankrijk, vond plaats naar aanleiding van het huwelijk van de protestantse Hendrik van Navarra en Margaretha, de zus van koning Karel IX. De koning had toestemming gegeven voor de moordpartij. De nacht zelf bracht nog geen grote vluchtelingenstroom van hugenoten naar de Nederlanden op gang: dat gebeurde pas vanaf 1685, bij de herroeping van het Edict van Nantes uit in 1598, dat de Fransen een grote mate van godsdienstvrijheid had gegeven.

21 Welke middeleeuwse uitvinding speelde een cruciale rol in de handel op de Oostzee in de zeventiende eeuw?
Goede antwoord: a
Dat was het haringkaken. De haringhandel werd ook wel ‘de gulden nering’ genoemd. De haring kon geëxporteerd worden omdat hij eerst gekaakt werd: de ingewanden en kieuwen werden verwijderd en de vis gepekeld, zodat de haring langer houdbaar was.

22 Wie riep op tot samenwerking met de Duitsers in de brochure Op de grens van twee werelden uit 1940?
Goede antwoord: a
Minister-president Henrikus Colijn (1869-1942) riep in 1940 in Op de grens van twee werelden, dat vrij snel na de Duitse inval verscheen, op het Duitse gezag te erkennen, op voorwaarde dat de Duitsers de constitutionele monarchie zouden herstellen.

23 Welke moderne bank heeft zijn wortels in het Cultuurstelsel van Nederlands-Indië?
Goede antwoord: c
De vorig jaar door de Nederlandse staat geredde ABN-Amro. Het Cultuurstelsel bepaalde dat de inheemse bevolking eenvijfde van haar grond moest gebruiken voor producten voor de Europese markt. Die werden verkocht door de Nederlandsche Handel Maatschappij, een van de voorlopers van de ABN.

24 In 1953 rolden er plotseling zware tanks langs het Concertgebouw
in Amsterdam. Wat was hiervoor de reden?
Goede antwoord: a
In 1953 reden er zware tanks door de Van Baerlestraat in Amsterdam, tijdens de grootste militaire parade die ooit in Nederland is gehouden. Aanleiding was de 44ste verjaardag van koningin Juliana. De stoet had een lengte van 7,5 kilometer; voor het Concertgebouw was een podium opgericht waar de autoriteiten plaatsnamen.

25 Wanneer werd het Vaticaan officieel een onafhankelijke stadstaat?
Goede antwoord: b
Bij de eenwording van Italië in de negentiende eeuw was de pauselijke staat geannexeerd door het nieuwe koninkrijk. Daarmee was de positie van de pauselijke bezittingen in Italië onduidelijk geworden. De fascistische leider Mussolini en paus Pius XI tekenden in 1929 het Verdrag van Lateranen, dat inhield dat Vaticaanstad een onafhankelijke stadstaat werd en het rooms-katholicisme de staatsgodsdienst van Italië.

door Arnold Vonk en Jan Julia Zurné