Schuldgevoel verlamt Europa

Algemeen

De last van het verleden heeft Europa verlamd. Europeanen zwijgen over de misdaden van anderen en weigeren in te grijpen als het ergens anders mis gaat. Over deze stelling debatteerden de Franse filosoof Pascal Bruckner en voormalig minister van Ontwikkelingssamenwerking Jan Pronk op 26 mei jongstleden in Felix Meritis in Amsterdam. Hun oplossing? Een sterke Europese Unie met een eigen leger.

De wroeging over een verleden dat voor een groot deel bepaald wordt door kolonialisme, imperialisme, slavernij en de jodenvervolging wordt door Europa gebruikt als excuus om zijn verantwoordelijkheid in de wereld te ontlopen. Voorbeelden als Srebrenica en Darfur bewijzen voor Bruckner, schrijver van het boek Tirannie van het berouw, deze weigerachtigheid. Europa doet op het wereldtoneel niet meer mee en laat het zware werk over aan de Amerikanen. In tegenstelling tot de Verenigde Staten maakt Europa geen geschiedenis meer: ‘Europe has history, America is history’.

Jan Pronk is het met Bruckner eens dat Europa te weinig verantwoordelijkheid in de wereld neemt maar vindt niet dat berouw hiervoor de reden is. Europa is volgens Pronk kortzichtig en bang om zijn welvaart te verliezen. Een sterk gevoeld berouw over het verleden neemt hij niet waar.

Zowel Bruckner als Pronk zoeken de oplossing voor de Europese passiviteit bij de Europese Unie. Het gewelddadige verleden is overwonnen en omgezet in een heden waarin samenwerking binnen de EU oorlog in feite onmogelijk heeft gemaakt. Deze prestatie verdiende het volgens Bruckner om meer uitgedragen te worden. Juist door zijn geschiedenis heeft Europa iets te vertellen aan de rest van de wereld. Een sterke Europese Unie en een gezamenlijk buitenlands beleid zouden hier toe bij kunnen dragen.

Naar aanleiding van een vraag van Frits Bolkestein, aanwezig in het publiek, ging Pronk nog verder. Hij pleitte voor een Europees leger en een zo groot mogelijke EU. Ook voor een land als Marokko zou het op den duur mogelijk moeten zijn om toe te treden: ‘Als we Marokko kunnen binnenvallen en koloniseren waarom kunnen ze dan geen lid worden van de EU?’ De korte discussie die volgde eindigde met Bolkesteins verzuchting: ‘Jan, you’re hopeless’. Ook Bruckner wilde zo ver als Pronk niet gaan: ‘De boot is vol.’

Rens Oving