Vergeten volksvertegenwoordigers

Henk SneevlietHN nr. 0/0000

Door: H.C. Hiemstra

Henk Sneevliet was de enige linkse Nederlandse revolutionair met internationale allure. Vakbondsorganisator,communist en marxist. Hij leverde in China een belangrijke bijdrage aan de oprichting van de Chinese communistische partij, fungeerde als steunpilaar en stimulator van Mao Zedong en stond in direct contact met Léon Trotski. Tussen 1933 en 1937 maakte hij deel uit van de Tweede Kamer als fractievoorzitter van de Revolutionair Socialistische Arbeiderspartij (RSAP). Een partij die indertijd streefde naar een ‘proletarische’ wereldrevolutie.

Een bijzondere entree
Van alle kandidaten die ooit de bankjes van de Tweede Kamer wisten te bereiken, maakte Sneevliet ongetwijfeld de meest spectaculaire entree. Hij werd in 1933 tot Tweede Kamerlid gekozen terwijl hij nog een gevangenisstraf uitzat wegens opruiing. Daarnaast heeft hij in het parlement ook een record op zijn naam staan.
In de vier jaar dat hij lid was van de Tweede Kamer heeft de voorzitter 61 maal door hem gebruikte bewoordingen uit de handelingen verwijderd. Omdat dit ‘schraprecht’ inmiddels niet meer bestaat, wordt deze 'prestatie' nooit meer verbeterd.

Omdat het revolutionair socialisme in de jaren dertig in een politiek isolement raakte, was Sneevliet in die jaren veel bezig met het zekerstellen van het voortbestaan van zijn beweging.
Ondanks dat, kan je in relatie tot de RSAP niet spreken van een kleine propagandagroep. Het was geen massapartij, maar wel een sterkte partij met een brede arbeidersbasis. Daaraan heeft het NAS (Nederlands Arbeiders Secretariaat: een vakbond, links van het toenmalige NVV) een belangrijke bijdrage geleverd.

Spaanse Burgeroorlog
In 1936 bezoekt Sneevliet namens de RSAP in Catalonië de Partido Obrero de Unificación Marxista (POUM), een revolutionairsocialistische partij. De POUM wil een sociale revolutie. Hij ondersteunt uit alle macht de POUM die – uit tactische overwegingen – deel gaat uitmaken van de regering.
Tijdens de Spaanse Burgeroorlog zijn het niet alleen de fascisten die de aanhangers van het POUM naar het leven staan. Stalin gaf zijn geheime dienst – de GPOe – opdracht om achter de oorlogslinies jacht te maken op POUM-leden. In geheime gevangenissen worden deze zogenaamde trotskisten uit de weg geruimd. Zo werd Andres Nin, de leider van de POUM en medestander van Sneevliet, gevangengenomen, gemarteld en vermoord.

Tweede Wereldoorlog: verzet en terechtstelling
Door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog wordt de RSAP op 14 mei 1940 opgeheven. Sneevliet is dan al ondergedoken en wordt actief bij het verzet. Samen met andere ex-RSAP-leden organiseert hij het ‘Marx-Lenin-Luxemburg-front’ en schrijft illegale publicaties onder het pseudoniem Baanbreker. Op 6 maart 1942 wordt hij, samen met zijn vrouw, op een onderduikadres in Bergen op Zoom gearresteerd.

Zijn invloed was buitengewoon groot. Dat besefte ook Seyss-Inquart die een gratieverzoek van de hand wees. Hij beschouwde Sneevliet als “het prototype van een revolutionair op internationale grondslag” en verder dat “zijn intelligentie hem tot de gevaarlijkste tegenstander van iedere staatsorde maakte.” Sneevliet werd met 6 van zijn strijdmakkers op 13 april 1942 gefusilleerd. Ze stierven onder het zingen van 'De Internationale.'

Sneevliet wordt nog elk jaar op zijn sterfdag herdacht op de begraafplaats Westerveld. In Amsterdam is daarnaast de Henk Sneevlietweg naar hem vernoemd, daaraan dankt het gelijknamige metrostation zijn naam.